12. Alıştırma
Soru: Isının iletim, konveksiyon ve ışıma yoluyla yayılmasına günlük hayattan örnekler veriniz.
- İletim: Sobaya temas eden metal çubuğun ucundaki ısının diğer uca ulaşması.
- Konveksiyon: Kaloriferin odadaki havayı sirküle ederek ısıtması.
- Işıma: Güneş’in Dünya’yı ısıtması.
13. Alıştırma
Isının yayılma yollarıyla ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız.
a) Soru: Özellikle yaz aylarında güneş altında bulunan araçların araç içi sıcaklıkları dış ortam sıcaklığına kıyasla neden yüksektir?
Cevap: Güneş ışınları araç camlarından içeri girer ve içerideki yüzeylerden yansıyarak tekrar tekrar soğurulur. Bu yansıyan ışınlar enerjisini araç içine bırakır. Bu da içerinin dış ortamdan daha sıcak olmasına neden olur.
b) Soru: Aynı ortamda güneş altında aynı süre kalan siyah aracın sıcaklığının beyaz araca göre daha fazla yükselmesinin sebebi nedir?
Cevap: Siyah renk ışığı daha fazla soğurur, bu nedenle güneş ışınlarını daha çok emer ve daha çabuk ısınır. Beyaz renk ise ışığı yansıttığı için daha az ısınır.
c) Soru: Yanan ocağın üstüne konan tencerenin, tencere sapının ve tenceredeki suyun ısınması ısının yayılma yollarından hangileriyle gerçekleşir?
- Tencerenin ısınması: İletim yoluyla gerçekleşir.
- Tencere sapının ısınması: İletim yoluyla gerçekleşir.
- Tenceredeki suyun ısınması: Konveksiyon yoluyla gerçekleşir.
- Mutfak ortamının ısınması: Işıma ve konveksiyon yoluyla gerçekleşir.
14. Alıştırma Özet Cevapları
Ahmet Apaydın, Sera Etkisi Yapan Gazlar ve Küresel Isınma isimli makalesinde şunları söylemektedir:
a) Isı ışıma yoluyla yayılmasaydı metinde anlatılan süreçler nasıl değişirdi?
Yeryüzü ve atmosfer ısınamazdı, bu da canlı yaşamı için gerekli sıcaklık koşullarının oluşmamasına yol açardı.
b) Isı aktarım yollarının sera etkisinin oluşumuna ve küresel ısınmaya etkisi nedir?
Işıma ile gelen ısı, sera gazları tarafından tutulur; bu da atmosferin ve yeryüzünün daha fazla ısınmasına neden olur. Konveksiyon ise bu ısının yayılmasını sağlar.
c) Isı aktarım yollarına müdahale edilerek küresel ısınma nasıl engellenebilir?
Sera gazı salınımı azaltılmalı, böylece atmosferde tutulan ısı miktarı düşer ve küresel ısınma yavaşlatılır.
ç) Kavram Haritası Oluşturma
Kavramlar arasında ilişkiler şu şekilde kurulabilir:
Güneş → Işıma → Atmosfer → Sera Gazları → Isı Tutulması → Küresel Isınma → İklim Değişikliği → Canlılar Üzerinde Olumsuz Etki
14. Alıştırma Detaylı Cevaplar
a) Isı ışıma yoluyla yayılmasaydı metinde anlatılan süreçler nasıl değişirdi?
Eğer ısı ışıma yoluyla yayılmasaydı, Güneş'ten gelen enerji Dünya'ya ulaşamazdı. Böylece yeryüzü ısınamazdı ve hayat için uygun sıcaklıklar oluşmazdı. Ayrıca Dünya’dan atmosfere doğru bir ısı yayılımı da olmazdı. Bu durumda sera etkisi de oluşmazdı.
b) Isı aktarım yollarının sera etkisinin oluşumuna ve küresel ısınmaya etkisi nedir?
Sera etkisi ışıma yoluyla gerçekleşen ısı aktarımının sonucudur. Güneş'ten gelen ışınlar Dünya'yı ısıtır. Dünya da bu enerjiyi tekrar yayar. Sera gazları bu enerjinin bir kısmını tutarak atmosferin sıcak kalmasını sağlar. Ancak bu gazlar fazla olursa, atmosferde tutulan ısı artar ve küresel ısınmaya neden olur.
c) Isı aktarım yollarına müdahale edilerek küresel ısınma nasıl engellenebilir? Gerekçeleriyle açıklayınız.
Küresel ısınmayı engellemek için sera gazlarının miktarı azaltılmalıdır. Böylece atmosferde ısının tutulması azalır. Fosil yakıtların kullanımını azaltmak, yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmak ve ormanları korumak gibi önlemlerle ısı dengesine müdahale edilebilir ve küresel ısınma yavaşlatılabilir.
ç) Metinde geçen kavram ve olaylar arasındaki ilişkiyi kullanarak bir kavram haritası oluşturunuz.
Kavram Haritası:
- Güneş → Işıma yoluyla enerji gönderir
- Yeryüzü → Işımayı emer ve tekrar yayar
- Sera Gazları → Bu ışımanın bir kısmını tutar
- Atmosfer → Isınır
- Isı Tutulması → Yeryüzünün sıcaklığını artırır
- Sera Etkisi → Doğal dengeyi sağlar
- Fazla sera gazı → Küresel ısınma → Buzulların erimesi, iklim değişikliği, canlı yaşamı olumsuz etkilenir