9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 46-49 Cevapları MEB Yayınları, Etkinlik 1.7 Atomun Serüveni: Teorilerden Modellere bölümündeki soruların açıklamalı cevaplarını içermektedir. Atom teorilerinin kronolojik gelişimi, modeller arasındaki farklılıklar ve atom altı taneciklerin keşif süreci öğrenci seviyesinde ele alınmıştır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 46-49 Cevapları MEB Yayınları
Bu etkinlikte Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr atom teorileri karşılaştırılmaktadır. Ayrıca modern atom teorisindeki orbital kavramı, teori ve model arasındaki ilişki ile elektron, proton ve nötronun keşif süreci incelenmektedir. Cevaplar 9. sınıf öğrencisinin yazabileceği sade ve anlaşılır biçimde hazırlanmıştır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 46 Cevapları
Etkinlik 1.7 - Atomun Serüveni: Teorilerden Modellere
1. Soru: Aşağıdaki atom teorilerinin rastgele sıralanmış modellerini verilen zaman çizelgesinde kronolojik sıraya uygun olarak sıralayınız. Atom teorisinin adını ve varsayımlarını arkadaşlarınızla tartışarak tablodaki verilen boşluklara yazınız ve soruları cevaplayınız. Cevap: Modellerin kronolojik sıralaması II → IV → I → III şeklindedir.
| Yıl | Atom Teorisi | Görsel | Atom Teorisinin Varsayımları |
|---|---|---|---|
| 1803 | Dalton Atom Teorisi | II | Maddenin en küçük yapı taşı atomdur. Atomlar bölünemez. Aynı elementin atomları benzer özelliklere sahiptir. Bileşikler, farklı element atomlarının belirli oranlarda birleşmesiyle oluşur. |
| 1897 | Thomson Atom Teorisi | IV | Atom pozitif yüklü bir küre olarak düşünülür. Negatif yüklü elektronlar bu pozitif yapı içinde dağılmıştır. Pozitif ve negatif yükler dengeli olduğu için atom yüksüzdür. |
| 1911 | Rutherford Atom Teorisi | I | Atomun büyük bölümü boşluktur. Pozitif yük ve kütlenin büyük bölümü küçük bir çekirdekte toplanmıştır. Elektronlar çekirdeğin çevresinde bulunur. |
| 1913 | Bohr Atom Teorisi | III | Elektronlar çekirdeğin çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur. Elektronlar enerji düzeyleri arasında geçiş yaparken enerji alır veya verir. |
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 47 Cevapları
a) Thomson (Tamsın) atom teorisi ile önceki atom teorisinin hangi varsayımları geçerliliğini yitirmiştir? Bu konudaki düşünce ve gerekçelerinizi arkadaşlarınızla tartışınız. Örnek cevap: Thomson'un elektronun varlığını ortaya koymasıyla Dalton'un “atom bölünemez ve içi dolu bir küredir” görüşü geçerliliğini yitirmiştir. Çünkü atomun içinde elektrondan oluşan daha küçük taneciklerin bulunduğu anlaşılmıştır.
b) Yandaki karekodu akıllı cihazınıza okutarak animasyonu izleyiniz. Buna göre Rutherford (Rutherford) alfa saçılma deneyinden elde ettiği hangi verilere dayanarak atom teorisini geliştirmiştir? Geliştirdiği atom teorisinde günümüzde hâlâ geçerli olan kavramlar nelerdir? Bu konudaki düşünce ve gerekçelerinizi arkadaşlarınızla tartışınız. Cevap: Alfa taneciklerinin büyük bölümünün sapmadan geçmesi, atomun büyük kısmının boşluk olduğunu göstermiştir. Çok az sayıdaki taneciğin büyük açılarla sapması ise pozitif yükün ve kütlenin büyük bölümünün küçük ve yoğun bir çekirdekte toplandığını göstermiştir. Atomda çekirdeğin bulunması görüşü günümüzde de geçerlidir.
c) Rutherford atom teorisinin açıklayamadığı olgular nelerdir? Bu olgular, Bohr (Bor) atom teorisi ile nasıl açıklanmıştır? Bu konudaki düşünce ve gerekçelerinizi arkadaşlarınızla tartışınız. Örnek cevap: Rutherford modeli, elektronların neden çekirdeğe düşmediğini ve atomların çizgi spektrumlarını yeterince açıklayamamıştır. Bohr, elektronların çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunabileceğini ve enerji düzeyleri arasında geçiş yaparken enerji alıp verebileceğini açıklamıştır.
ç) Heisenberg'in (Haysınbörg) belirsizlik ilkesi, çok küçük atom altı parçacıklar hakkında bilgi sahibi olmak için yapılan dolaylı ölçümler sırasında kullanılamamıştır. Bu ilkeye göre elektron gibi parçacıkların hızı ve konumunun aynı anda kesin olarak belirlenmesi mümkün değildir. Heisenberg'in belirsizlik ilkesi, Bohr atom teorisinin hangi özelliği veya varsayımı ile çelişmektedir? Bu çelişkinin nedenleriyle ilgili düşüncelerinizi arkadaşlarınızla tartışınız. Cevap: Bohr modelinde elektronların belirli yörüngelerde hareket ettiği kabul edilir. Heisenberg'in belirsizlik ilkesine göre ise elektronun konumu ve hareketi aynı anda kesin olarak belirlenemez. Bu nedenle elektronların kesin bir yol izlediği düşüncesi modern atom teorisiyle uyuşmaz.
2. Soru: Bohr atom teorisinden sonra geliştirilen modern atom teorisi “orbital” kavramına dayanır. Orbital, elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgelerdir. Buna göre modern atom teorisi ile Bohr atom teorisi arasındaki benzerlik ve farklılıklar nelerdir? Düşüncelerinizi aşağıdaki ilgili sütunlara yazınız. Cevap:
Benzerlikler: Her iki teoriye göre de atomun merkezinde çekirdek bulunur. Elektronlar çekirdeğin dışında yer alır ve elektronların sahip olabileceği belirli enerji düzeyleri vardır.
Farklılıklar: Bohr modelinde elektronların belirli dairesel yörüngelerde hareket ettiği kabul edilir. Modern atom teorisinde ise elektronların kesin bir yolu yoktur; elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu orbitaller vardır.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 48 Cevapları
3. Soru: Aşağıdaki metinden yararlanarak soruları cevaplayınız.
a) Teori ve model terimlerinin atom konusunda kullanılma nedeni ile ilgili düşüncelerinizi yazınız. Örnek cevap: Atomun yapısını doğrudan gözlemlemek oldukça zordur. Teoriler deney ve gözlemlerden elde edilen bilgileri açıklarken modeller bu bilgilerin daha kolay anlaşılmasını sağlar. Bu nedenle atom konusunda teori ve modeller birlikte kullanılır.
b) “Fenomen”, genel olarak gözlemlenebilir ve tanımlanabilir herhangi bir olayı veya olguyu ifade eder. Bu kavram, doğal dünyada meydana gelen her türlü olayı, durumu veya değişimi kapsar. Bilim insanları; fenomenleri gözlemleyerek, analiz ederek ve teoriler geliştirerek doğal dünyayı anlamaya ve açıklamaya çalışırlar. Fenomen ile fenomenin ilgili olduğu teori ve bilimsel model arasında bir örtüşme var mıdır? Açıklayınız. Örnek cevap: Evet, aralarında bir ilişki vardır. Örneğin mıknatısların birbirini çekmesi veya itmesi gözlenen bir fenomendir. Manyetik alan teorisi bu olayı açıklarken çubuk mıknatıs ve manyetik alan çizgileri gibi modeller olayın daha kolay anlaşılmasını sağlar. Model gerçeğin kendisi değil, gerçeği açıklamak için kullanılan bir gösterimdir.
c) Modelleme kullanmanın avantaj ve dezavantajları nelerdir? Örnek cevap: Avantajları: Soyut veya gözle görülmesi zor konuları daha anlaşılır hâle getirir, karşılaştırma ve açıklama yapmayı kolaylaştırır.
Dezavantajları: Modeller gerçeğin bütün ayrıntılarını göstermez. Eksik veya yanlış yorumlandığında hatalı düşüncelere yol açabilir.
Dezavantajları: Modeller gerçeğin bütün ayrıntılarını göstermez. Eksik veya yanlış yorumlandığında hatalı düşüncelere yol açabilir.
4. Soru: Aşağıdaki soruları tabloyu ve zaman çizelgesini kullanarak cevaplayınız. Cevap: Tabloda elektron, proton ve nötronla ilgili keşif sürecinin farklı aşamaları; zaman çizelgesinde ise atom teorilerinin 1803, 1897, 1911, 1913 ve 1926 yıllarındaki gelişimi gösterilmektedir.
Tablodaki keşif süreci:
Elektron: Katot ışınları 1832'de M. Faraday, atomdaki eksi yük ise tabloda 1891'de J. J. Thomson ile ilişkilendirilmiştir.
Proton: Pozitif ışınlar 1886'da E. Goldstein, atomdaki pozitif yük ise tabloda 1906'da J. J. Thomson ile ilişkilendirilmiştir.
Nötron: Yüksüz tanecik düşüncesi 1913'te E. Rutherford ile ilişkilendirilmiş, nötron 1932'de J. Chadwick tarafından keşfedilmiştir.
9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Sayfa 49 Cevapları
4-a) Tablodaki bilgiler yardımıyla atom teorilerinin oluşturulduğu tarihleri içeren zaman çizelgesinde proton, nötron ve elektronun keşif tarihlerini yazınız. Buna göre proton, nötron ve elektron taneciklerinin keşif süreci atom modellerine nasıl yansımıştır? Açıklayınız. Cevap: Elektronla ilgili çalışmalar atomun bölünemez olmadığını göstermiş ve Thomson atom modelinin geliştirilmesine katkı sağlamıştır. Pozitif yük ve çekirdekle ilgili çalışmalar Rutherford atom modeline temel oluşturmuştur. Daha sonra Bohr, elektronların belirli enerji düzeylerinde bulunduğunu açıklamıştır. Nötronun 1932'de keşfedilmesiyle çekirdeğin yapısı daha ayrıntılı biçimde anlaşılmıştır.
4-b) 1850 ve 2000 yıllarında yaşayan iki insanın, atomun yapısına ve maddedeki en küçük taneciklere ilişkin söyleyebileceği en doğru bilgiler neler olabilir? Örnek cevap: 1850 yılında: Dalton atom teorisine göre maddenin atomlardan oluştuğu ve atomun bölünemeyen en küçük tanecik olduğu düşünülebilirdi.
2000 yılında: Atomun proton, nötron ve elektron gibi atom altı taneciklerden oluştuğu; proton ve nötronun çekirdekte, elektronların ise çekirdeğin çevresindeki orbitallerde bulunduğu söylenebilirdi.
2000 yılında: Atomun proton, nötron ve elektron gibi atom altı taneciklerden oluştuğu; proton ve nötronun çekirdekte, elektronların ise çekirdeğin çevresindeki orbitallerde bulunduğu söylenebilirdi.
4-c) Atomdaki parçacıkları kütlelerine göre büyükten küçüğe sıralayınız. Cevap: Nötron > Proton > Elektron
4-ç) Sizce nötronun keşfi diğer taneciklere göre neden daha geç gerçekleşmiştir? Örnek cevap: Nötronun elektrik yükü olmadığı için doğrudan fark edilmesi ve elektriksel etkilerle belirlenmesi daha zordur. Bu nedenle elektron ve pozitif yüklü taneciklere göre daha geç keşfedilmiştir.
5. Soru: Atomun yapısındaki en küçük taneciklere ilişkin oluşturulan görüşler son buldu mu? Proton, nötron ve elektron ile ilgili güncel bilgileri araştırarak soruyu cevaplayınız ve merak ettiğiniz soruları arkadaşlarınız ile paylaşınız. Örnek cevap: Hayır, atomun yapısına ilişkin araştırmalar devam etmektedir. Günümüzde proton ve nötronların kuarklardan oluştuğu, elektronun ise lepton adı verilen temel parçacıklardan biri olduğu bilinmektedir. Parçacık fiziğindeki çalışmalar atom altı parçacıkların özelliklerini ve birbirleriyle etkileşimlerini daha iyi anlamaya devam etmektedir.
Merak ettiğim sorular:
• Kuarkların daha küçük bir yapısı var mıdır?
• Atom altında henüz keşfedilmemiş başka parçacıklar bulunabilir mi?
• Temel parçacıkların özellikleri nasıl belirlenmektedir?
KİTABIN TÜM CEVAPLARI
Bütün tema, etkinlik ve sayfa cevaplarını 9. Sınıf Kimya Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları ana sayfasında inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Dalton, Thomson, Rutherford ve Bohr atom modellerinin sırası nedir?
Kronolojik sıra Dalton (1803), Thomson (1897), Rutherford (1911) ve Bohr (1913) şeklindedir.
Rutherford atom modelinin en önemli özelliği nedir?Atomun büyük bölümünün boşluk olduğu ve pozitif yük ile kütlenin büyük bölümünün küçük bir çekirdekte toplandığı görüşüdür.
Bohr modeli ile modern atom teorisi arasındaki temel fark nedir?Bohr modelinde elektronlar belirli yörüngelerde gösterilirken modern atom teorisinde elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu orbitaller kullanılır.
Atomdaki proton, nötron ve elektron kütlelerine göre nasıl sıralanır?Büyükten küçüğe nötron, proton ve elektron şeklinde sıralanır.