10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 274-277 Cevapları Meb Yayınları

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 274 | Dalgaların Temel Kavramları (Konuya Başlarken – 4.1. Etkinlik)

Soru: Meksika dalgası ve su dalgası arasındaki farklılıklar neler olabilir?

Cevap: Meksika dalgası, insanların sıralı hareketiyle oluşan ve madde aktarımı içermeyen bir dalgadır. Su dalgası ise su moleküllerinin titreşimiyle oluşur ve enerji taşır.

Soru: Meksika dalgasını az sayıda seyirci ile oluşturmak mümkün olabilir mi?

Cevap: Hayır, mümkün değildir. Meksika dalgasının düzenli oluşabilmesi için çok sayıda seyircinin uyumlu hareket etmesi gerekir.

Soru: Günlük hayatta karşılaşılan hangi hareketler dalga hareketlerine örnek olarak verilebilir?

Cevap: Salıncakta sallanma, yayda oluşan titreşimler ve telefon zilinin oluşturduğu ses dalgaları dalga hareketlerine örnektir.

4.1. Etkinlik – Dalgaların Temel Özellikleri

Soru 1: Dönme, öteleme ve titreşim hareketlerini tanımlayınız.

• Dönme Hareketi: Bir cismin sabit bir eksen etrafında dönerek yaptığı harekettir.
• Öteleme Hareketi: Bir cismin tüm noktalarının aynı doğrultu ve yönde yer değiştirmesidir.
• Titreşim Hareketi: Bir cismin denge konumu etrafında ileri–geri şeklinde yaptığı harekettir.

Soru 2: Dalga videolarına göre yapılan etkinliğin sonucu nedir?

Cevap: Bu etkinliğin değerlendirme sonucu bir sonraki sayfada yer almaktadır. (Bkz. Sayfa 275)

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 275 | Yay Dalgası Hareketi (4.1 Etkinlik)

Soru 3: Canlandırdığınız Meksika, su ve yay dalgası hareketleri sırasında oluşan şekilleri aşağıdaki uygun kutulara basitçe çiziniz.

• Meksika Dalgası: Yan yana dizilmiş insanların sırayla ayağa kalkıp oturmasını gösteren yükselip alçalan insan figürleri.
• Su Dalgası: Merkezden dışarı doğru yayılan eş merkezli daireler.
• Yay Dalgası: Sinüs eğrisi şeklinde ilerleyen tepe ve çukurlardan oluşan dalga.

Soru 4: Öğretmeninizin rehberliğinde heterojen gruplar oluşturunuz.

Cevap: Öğretmenimizin rehberliğinde heterojen gruplar oluşturduk.

Soru 5: Dalga hareketinin niceliklerini gözlemlemek için bir çalışma planı hazırlayınız.

a) Uygun malzemeyi seçiniz.

Cevap: İp / yay / küçük tahta bloklar (çalışmanın niteliğine göre biri seçilir).

b) Seçilen malzemeye göre çalışmayı yapınız ve gözlemleyiniz.

• İp veya yay yukarı–aşağı hareket ettirildiğinde: Enine dalga oluşur, sinüs eğrisi şeklinde gözlemlenir.
• Yay sıkıştırılıp bırakıldığında: Boyuna dalga oluşur, sıkışma–seyrekleşme bölgeleri görülür.
• Küçük tahta bloklar doğrusal dizildiğinde: Dalga cephesi düz çizgi halinde ilerler.
• Üçgen dizilimde: Dalga, kenarlar boyunca ilerler ve köşelerde yön değiştirir.

Soru 6: Dalga boyu kavramını dalga tepesi ve çukuru ile açıklayınız.

Cevap: İki ardışık dalga tepesi veya iki ardışık dalga çukuru arasındaki yatay uzaklığa dalga boyu denir.

Soru 7: Genlik kavramını dalga tepesi ve çukuru ile ilişkilendirerek açıklayınız.

Cevap: Dalga tepesi ile dalga çukuru arasındaki düşey mesafenin yarısı dalganın genliğidir. Genlik, dalganın enerjisi hakkında bilgi verir.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 276 | Dalgaların Temel Kavramları

Soru 8: Dalga boyu, frekans ve periyot kavramlarını tanımlayınız.

• Dalga Boyu (λ): Ardışık iki dalga tepesi veya iki dalga çukuru arasındaki uzaklıktır.
• Frekans (f): Bir saniyede oluşan dalga sayısıdır.
• Periyot (T): Bir tam dalganın oluşması için geçen süredir.

Soru 9: Dalga boyu, frekans ve periyot kavramlarının ilişkili olduğu büyüklükleri ve uygun ölçme araçlarını tabloya yazınız.

Soru 10: Karekod ile verilen animasyonu inceleyiniz.

Cevap: Oluşturulan dalga hareketlerini inceledim.

Soru 11: Dalga hareketlerinin dalga boyu, frekans ve periyot değerlerini belirleyiniz.

Soru 12: Dalga süratini dalga boyu, frekans ve periyot ile ilişkilendirerek tanımlayınız.

Cevap: Dalga sürati, dalganın birim zamanda aldığı yoldur.
v = λ · f veya v = λ / T bağıntılarıyla ifade edilir.

Değerlendirme

Soru 1: Dalga sürati değişmiyorsa ip daha hızlı sallandığında hangi nicelikler değişir?

Cevap: Dalganın frekansı artar, buna bağlı olarak periyodu azalır. Dalga boyu değişmez.

10. Sınıf Fizik Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları – Sayfa 277 | Dalgalar Ünitesi

Soru 2: Bir dalganın sabit frekansta dalga boyu artarsa, dalganın yayılma sürati ve periyodundaki değişimi açıklayınız.

Cevap: Frekans sabit kaldığı için periyot da değişmez. Dalga boyu arttığında v = λ · f bağıntısına göre dalganın yayılma sürati artar.

Soru 3: Aynı ortamda yayılan K, L ve M dalgalarına göre;

a) Ortamdaki yayılma süratlerini karşılaştırınız.

Cevap: Aynı ortamda yayıldıkları için K, L ve M dalgalarının yayılma süratleri eşittir.
➡️ VK = VL = VM

b) Dalga boylarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

Cevap: Şekle göre dalga boyu en büyük L, sonra K, en küçük M’dir.
➡️ λL > λK > λM

c) Frekanslarını karşılaştırınız.

Cevap: Aynı ortamda hızlar eşit olduğundan dalga boyu küçük olanın frekansı daha büyüktür.
➡️ fM > fK > fL

Soru 4: Aynı hava ortamında sol ve mi notalarının dalga boylarını ve yayılma süratlerini karşılaştırınız.

Cevap: Ortam aynı olduğu için sol ve mi notalarının yayılma süratleri eşittir. Frekansı büyük olan notanın dalga boyu daha küçüktür.
➡️ vsol = vmi, fmi > fsol olduğundan λsol > λmi

Performans Görevine Hazırlık

Soru: Dalgaların temel kavramlarına yönelik kavram haritasını açıklayınız.

Cevap: Kavram haritamın merkezinde “Dalga” yer almaktadır. Bunun altına Mekanik Dalgalar ve Elektromanyetik Dalgalar dallarını ekledim. Mekanik dalgalar altında enine dalga ve boyuna dalga, enine dalga altında ise dalga tepesi, dalga çukuru, dalga boyu, genlik ve frekans kavramlarını yazdım. Elektromanyetik dalgalar bölümüne ışık, radyo dalgaları, mikrodalgalar ve X ışınları örneklerini ekleyerek kavramları oklarla birbirine bağladım.