Troposferde Yükseklere Çıkıldıkça Sıcaklık Neden Azalır?

Troposferde yükseklere çıkıldıkça sıcaklık azalır çünkü atmosfer esas olarak yeryüzünden ısınır. Yükseldikçe hava basıncı ve hava moleküllerinin enerjisi azaldığı için sıcaklık her 100 metrede yaklaşık 0,5 °C düşer.

Troposferde Yükseklere Çıkıldıkça Sıcaklık Neden Azalır?

Troposfer Nedir?

Troposfer, atmosferin yeryüzüne en yakın katmanıdır.

• Yerden yaklaşık 8–16 km yüksekliğe kadar uzanır.
• Bulutlar, yağışlar, rüzgârlar ve hava olayları bu katmanda gerçekleşir.
• Canlı yaşamı doğrudan etkileyen atmosfer katmanıdır.

Troposfer Neden Yerden Isınır?

Güneş’ten gelen ışınlar:

• Atmosferi doğrudan çok az ısıtır
• Asıl olarak yeryüzünü ısıtır

Isınan yeryüzü, bu ısıyı:

• Temas
• Işınım
• Taşınım

yoluyla atmosfere aktarır.
Bu nedenle troposfer alttan ısınan bir katmandır.

Yükseklere Çıkıldıkça Sıcaklık Neden Düşer?

1️⃣ Basınç Azalır

Yükseldikçe:

• Havanın yoğunluğu azalır
• Hava basıncı düşer
• Moleküller birbirinden uzaklaşır

Bu durum, havanın ısı tutma kapasitesini azaltır.

2️⃣ Hava Moleküllerinin Enerjisi Düşer

Sıcaklık, aslında moleküllerin ortalama hareket enerjisidir.
Yükseldikçe:

• Moleküller daha seyrek hâle gelir
• Çarpışmalar azalır
• Ortalama enerji düşer

➡️ Bu da sıcaklığın azalmasına neden olur.

3️⃣ Güneş’e Yaklaşmak Isıyı Artırmaz

“Yükseğe çıkınca Güneş’e yaklaşıyoruz, sıcaklık artmalı” düşüncesi yanlıştır.

• Güneş, Dünya’ya yaklaşık 150 milyon km uzaklıktadır.
• Birkaç kilometre yükselmek, bu mesafede ölçülemeyecek kadar küçük bir farktır.
• Bu nedenle alınan Güneş enerjisi neredeyse değişmez.

Troposferde Sıcaklık Azalma Oranı (Dikey Sıcaklık Gradyanı)

Troposferde sıcaklık:

• Her 100 metrede yaklaşık 0,5 °C
• Her 1 km’de yaklaşık 5 °C

azalır.

Bu duruma normal sıcaklık azalımı denir.

Günlük Hayattan Bir Örnek

• Yazın yaylalar, kıyı kesimlerden daha serindir.
• Dağların zirvelerinde kar, alt kesimlerde yağmur görülür.
• Uçaklar yüksekten uçtuğu için kabinler özel olarak ısıtılır.

Tüm bu örneklerin temel nedeni troposferde sıcaklığın yükseklikle azalmasıdır.

Troposferde sıcaklığın yükseklere çıkıldıkça azalmasının temel nedeni, atmosferin yeryüzünden ısınması ve yükseldikçe basınç ile moleküler enerjinin düşmesidir.
Güneş’e yaklaşmak bu durumu değiştirmez; çünkü Dünya–Güneş arasındaki mesafe çok büyüktür.