12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 54-59 Cevapları MEB Yayınları - Harita, Orhan Duru’nun bilim kurgu ile tarihî gerçekliği bir araya getirdiği Harita hikâyesine yönelik etkinliklerin açıklamalı cevaplarını içermektedir.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 54-59 Cevapları
2026-2027 MEB Türk Dili ve Edebiyatı kitabının Hikâye ünitesindeki bu bölümde Piri Reis’in dünya haritasını oluşturma süreci kurmaca ve bilim kurgu unsurlarıyla yeniden ele alınmaktadır. Metinde tarihî kişiler ve olaylar, uzaydan gelen Kocabaş adlı haritacı ve teknolojik unsurlarla bir araya getirilmiştir. Çalışmalarda olay örgüsü, anlatıcı ve bakış açısı, standart dışı yazım kullanımları, bilimsel gelişmeler ve postmodern anlatım teknikleri incelenmektedir.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 54 Cevapları
Harita - Hazırlık
Soru: 1. “Hikâyeler, hangi anlayış ve teknikle yazılırsa yazılsın bir şekilde hayatın gerçeklerine tutunmalıdır.” düşüncesine katılıyor musunuz? Niçin? Örnek cevap: Evet, katılıyorum. Bir hikâye bilim kurgu, fantastik veya gerçeküstü unsurlar taşısa bile insanın merakı, korkusu, umudu, başarısı ve yaşadığı sorunlar gibi gerçek hayattan izler barındırabilir. Okuyucunun hikâyeyle bağ kurabilmesi için kurmaca dünyanın insan hayatından ve gerçeklikten bazı noktalar taşıması önemlidir.
Soru: 2. Eserleri ve çalışmalarıyla iz bırakmış bir sanatçının veya bilim insanının hikâyesini yazmanız istenseydi kimi seçerdiniz? Niçin? Örnek cevap: Piri Reis’i seçerdim. Denizcilik bilgisini gözlem ve araştırmalarıyla birleştirerek döneminin önemli dünya haritalarından birini hazırlaması oldukça etkileyicidir. Onun farklı denizlere yaptığı yolculukları, topladığı haritaları ve dünya haritasını hazırlama sürecini hikâyeleştirmek ilgi çekici olurdu.
Harita
Hikâyenin başlangıcında uzayda bulunan yabancı varlıklar Dünya’yı incelemektedir. Dünya’ya gönderdikleri harita uzmanıyla bağlantılarının kesilmesi üzerine gezegeni gözlemlemeye başlarlar. Ardından olaylar geçmişe taşınır ve Piri Reis’in Akdeniz’de yaptığı yolculuk ile Kocabaş adlı gizemli haritacı hikâyeye dâhil olur.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 55 Cevapları
Harita Metninin Devamı
55. sayfada doğrudan cevaplandırılacak ayrı bir etkinlik bulunmamaktadır. Piri Reis, gökyüzünde daha önce görmediği ve yerini değiştirmeyen bir yıldız fark eder. Cenevizlilerin gemisinden kurtarılan Kocabaş ise bu yıldızın kendisini beklediğini söyleyerek aslında Dünya dışından gelen bir haritacı olduğuna ilişkin ilk ipuçlarını verir.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 56 Cevapları
Harita Metninin Devamı
56. sayfada ayrıca cevaplandırılacak bir soru bulunmamaktadır. Kocabaş, Piri Reis’e çok gelişmiş bir dünya haritası gösterebileceğini söyler ve bunun karşılığında kendisinin Çirçe Kayalıkları’na götürülerek serbest bırakılmasını ister. Gizli gemisine ulaşan Kocabaş, Dünya’yı uzaydan görüldüğü biçimiyle Piri Reis’in karşısına çıkarır. Piri Reis gördüklerini dikkatle inceleyerek daha sonra dünya haritasını deve derisine çizer.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 57 Cevapları
Metni Anlama ve Çözümleme
Soru: 1. Piri Reis hangi kişisel özelliklerinden dolayı harita çizmeye ilgi duymuştur? Cevap: Piri Reis; meraklı, araştırmacı, gözlemci, bilgili ve öğrenmeye açık bir denizcidir. Akdeniz’in kıyılarını, sığlıklarını, kayalıklarını, rüzgârlarını, yıldızları, pusulayı ve harita kullanımını iyi bilmektedir. Farklı haritaları toplaması ve eşsiz bir dünya haritası hazırlamak istemesi de onun araştırma ve keşfetme isteğini göstermektedir.
Soru: 2. Başlangıcı aşağıdaki kutucuklarda verilen hikâyenin olay örgüsünü devam ettiriniz. Cevap:
1. Dünya’yı uzaktan izleyen varlıkların, Dünya’ya gönderdikleri haritacı arkadaşlarının durumunu merak etmeleri.
2. Piri Reis’in Akdeniz’de yol alırken gökyüzünde sabit duran garip yıldızı fark etmesi ve Kocabaş’la karşılaşması.
3. Kocabaş’ın kendisinin bir haritacı olduğunu söyleyerek Piri Reis’e çok gelişmiş bir dünya haritası gösterebileceğini açıklaması.
4. Piri Reis ile Kocabaş’ın Çirçe Kayalıkları’na gitmesi ve Kocabaş’ın gizli gemisindeki Dünya görüntüsünü Piri Reis’e göstermesi.
5. Piri Reis’in gördüğü Dünya görüntüsünü hafızasına alarak üç gün içinde dünya haritasını deve derisine çizmesi.
Soru: 3. Okuduğunuz metinden alınan aşağıdaki cümlelerde imla ve noktalama bakımından yazara özgü olabilecek standart dışı kullanımları bularak bunların altını çiziniz. Yazarın niçin bu kullanımları tercih etmiş olabileceği ile ilgili düşüncelerinizi söyleyiniz. Örnek cevap:
Öne çıkan standart dışı kullanımlar şunlardır:
“Kadırga’nın” → Cins isim olan “kadırga” büyük harfle yazılmış ve ek kesme işaretiyle ayrılmıştır.
“buradan!.” → Ünlem ve nokta art arda kullanılmıştır.
“gezegen’in” → Cins isme gelen ek kesme işaretiyle ayrılmıştır.
“mappa mondo’yu” → Özel ad olmayan yabancı bir söz grubuna gelen ek kesme işaretiyle ayrılmıştır.
Yazar bu standart dışı kullanımlarla metnin alışılmış dil düzenini kırmak, anlatıma farklı ve ironik bir hava kazandırmak ve kendine özgü bir üslup oluşturmak istemiş olabilir.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 58 Cevapları
Metni Anlama ve Çözümleme
Soru: 4. Hikâyenin anlatıcısını ve bakış açısını belirleyerek aşağıdaki kutucuklara yazınız. Cevap:
Anlatıcı: Üçüncü kişili anlatıcı
Bakış açısı: Hâkim bakış açısı
Anlatıcı yalnızca kişilerin davranışlarını aktarmamakta, yaratığın ve diğer kişilerin düşünce ve duygularını da bilmektedir. Bu nedenle metinde hâkim bakış açısı kullanılmıştır.
Soru: 5. Metnin olay örgüsünün herhangi bir bölümüne metnin anlatıcısını ve bakış açısını değiştirmeden bir paragraf ekleyiniz. Örnek cevap: Reis, kamarasındaki haritaların üzerine yeniden eğildi. Kocabaş’ın sözleri zihninde dolaşıp duruyordu. Gördüğü o garip yıldızın ve karşısındaki tuhaf adamın arasında bir bağlantı bulunduğunu hissediyor fakat bunu henüz açıklayamıyordu. İçindeki merak, kuşkularından daha güçlüydü. Eğer Kocabaş doğru söylüyorsa yıllardır aradığı dünya haritasına hiç olmadığı kadar yaklaşmıştı.
Soru: 6. Hikâyede geçen “Bilim yorulmak bilmiyordu oysa. Durmadan yeni bilgiler, yeni gözlemler, yeni araçlar, yeni gelişimler istiyordu salt gerçeğe ve amaçlarına ulaşmak için. Neydi bilimin amacı? Kestiremiyordu bunu pek. Bilimin susamışlığını seziyordu yalnız.” cümlelerinden yola çıkarak a) Bu parçada bilimin, hangi yönleri ile ele alındığını aşağıda boş bırakılan yere yazınız. Örnek cevap: Parçada bilim; sürekli araştıran, yeni bilgi ve gözlemler isteyen, yeni araçlar geliştiren ve gerçeğe ulaşmaya çalışan dinamik bir süreç olarak ele alınmıştır. “Bilimin susamışlığı” ifadesiyle bilimin hiçbir zaman mevcut bilgiyle yetinmediği ve sürekli yeni sorulara cevap aradığı vurgulanmaktadır.
Soru: b) Piri Reis’in bilime sağladığı katkılara benzer şekilde, bilimin sunduğu olanaklar ışığında ortaya konmuş, dikkatinizi çeken güncel bir keşfi veya buluşu söyleyiniz. Harita hikâyesinde bilim kurgu unsurlarının yer almasını metnin yazıldığı dönemin hangi özellikleri ile ilişkilendirebilirsiniz? Örnek cevap: Günümüzde uzay teleskoplarıyla çok uzak yıldızların ve gezegenlerin ayrıntılı biçimde incelenebilmesi dikkatimi çeken bilimsel gelişmelerden biridir. Harita hikâyesindeki uzay gemileri, yabancı canlılar ve Dünya’nın uzaydan görüntülenmesi gibi unsurlar; uzay araştırmalarının, teknolojik gelişmelerin ve bilim kurguya duyulan ilginin arttığı bir dönemin edebiyata yansıması olarak değerlendirilebilir.
7. soruda Bilge Karasu’nun Tepe adlı hikâyesinden verilen bölüm okunarak Harita ve Tepe metinlerinin anlatım biçim ve teknikleri karşılaştırılmaktadır. Karşılaştırma tablosu 59. sayfada tamamlanmaktadır.
12. Sınıf Edebiyat Ders Kitabı Sayfa 59 Cevapları
Harita ve Tepe Hikâyelerinin Karşılaştırılması
Soru: 7. Harita ve Tepe hikâyelerinde kullanılan anlatım biçim ve tekniklerini aşağıdaki tabloda ilgili yerlere işaretleyiniz. Cevap:
| Anlatım Biçim ve Teknikleri | Harita | Tepe |
| Üst Kurmaca | — | ✓ |
| Öyküleme | ✓ | ✓ |
| Diyalog | ✓ | — |
| Betimleme | ✓ | ✓ |
| Geriye Dönüş | — | ✓ |
Metni Bitirirken
Soru: Bilim kurgu unsurlarına yer vereceğiniz bir hikâye yazacak olsanız hikâyenizde hangi olaya yer verirsiniz? Niçin? Örnek cevap: Dünya’dan gönderilen bir araştırma aracının uzak bir gezegende eski bir uygarlığa ait haritalar bulmasını konu ederdim. Araştırmacılar bu haritaları inceledikçe söz konusu uygarlığın bir zamanlar Dünya’yı da gözlemlediğini fark ederdi. Bu konuyu seçerdim çünkü uzay araştırmaları, bilinmeyen uygarlıklar ve geçmişle gelecek arasındaki bağlantı bilim kurgu için merak uyandıran bir olay örgüsü oluşturabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Harita hikâyesinin yazarı kimdir?
Harita hikâyesinin yazarı Orhan Duru'dur.
Harita hikâyesinde hangi bakış açısı kullanılmıştır?
Hikâyede üçüncü kişili anlatıcı ve hâkim bakış açısı kullanılmıştır. Anlatıcı kişilerin düşünce ve duygularını da bilmektedir.
Harita hikâyesinde bilim kurgu unsurları nelerdir?
Uzay gemisi, Dünya dışı canlılar, gelişmiş görüntüleme teknolojisi, uzaydan Dünya'nın gözlemlenmesi ve Kocabaş'ın gelişmiş dünya haritası bilim kurgu unsurlarıdır.
Harita hikâyesinde Piri Reis nasıl anlatılmıştır?
Piri Reis meraklı, araştırmacı, gözlemci, denizcilik konusunda bilgili ve dünya haritası hazırlamaya istekli bir kişi olarak anlatılmıştır.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.