9. Sınıf Fizik Ders Kitabı 4. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları Meb Yayınları

4. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 255 Cevapları (MEB Yayınları)

Aşağıda üniteye ilişkin bilgi ve becerileri yoklayan bağlama dayalı toplam 10 soru verilmiştir.

1- Bir öğrenci, iç enerjinin ısı ve sıcaklıkla ilişkisini gözlemlemek için bir deney düzeneği tasarlıyor. Deney düzeneğinde içlerinde aynı sıcaklıkta su bulunan özdeş iki kaptan birini ısıtırken diğerini soğutuyor. Isıtma ve soğutma işlemi bitince suların içine birkaç damla kırmızı mürekkep damlatıyor ve mürekkebin sıcak suda hızlı, soğuk suda ise yavaş dağıldığını gözlemliyor. (Deney süresince suların hâl değiştirmediği kabul edilmektedir.)

Soru a) Isıtılması ve soğutulması sürecinde suların hangi nicelikleri nasıl değişmiştir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Isıtılan suyun sıcaklığı ve iç enerjisi artar, soğutulan suyun ise azalır.

Detaylı Cevap: Isıtma sırasında su ısı alır, bu da taneciklerin hareketini hızlandırır ve hem sıcaklığın hem de iç enerjinin artmasına neden olur. Soğutma sırasında ise su ısı verir, tanecik hareketleri yavaşlar ve sıcaklık ile iç enerji azalır.

Soru b) Sıcak ve soğuk suyun içine damlatılan mürekkepler su içinde neden farklı hızlarla dağılmıştır? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Sıcak suda tanecikler daha hızlı hareket ettiği için mürekkep daha hızlı yayılır.

Detaylı Cevap: Sıcak suda taneciklerin ortalama kinetik enerjisi daha yüksektir, bu yüzden hareketleri daha hızlıdır. Bu hızlı hareket, mürekkebin daha çabuk dağılmasına neden olur. Soğuk suda ise tanecik hareketi daha yavaş olduğundan yayılma hızı daha düşüktür.

Soru c) Yapılan bu deneyin sonucunda hangi yargılara ulaşılır?

I. Soğutulan bir maddenin ısısı azalır.
II. Isı alan bir maddenin iç enerjisi artar.
III. Isı alan bir maddenin moleküllerinin ortalama kinetik enerjisi artar.

Kısa Cevap: D) II ve III

• I. ifade yanlıştır (ısı bir enerji türüdür, “azalır” şeklinde ifade edilmez).
• II. ifade doğrudur çünkü ısı alan maddenin iç enerjisi artar.
• III. ifade doğrudur çünkü ısı alan maddenin taneciklerinin kinetik enerjisi artar.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 256 Cevapları (MEB Yayınları)

2. Soru

a) Soru: Öğretmen, bu düzeneği kurarak hâl değişimini etkileyen etmenlerden hangilerini tespit etmeyi amaçlamış olabilir? Gerekçesiyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Öğretmen, madde miktarı ve maddenin cinsinin hâl değişimine etkisini incelemek istemiştir.

Detaylı Cevap: A ve B kaplarında aynı cins madde yani buz vardır; ancak kütleleri farklıdır. A kabında 150 g buz 4 dakikada, B kabında 300 g buz 8 dakikada erimiştir. Bu durum, madde miktarı arttıkça erime için gereken sürenin ve ısının arttığını gösterir.

A ve C kaplarında ise kütle aynı olmasına rağmen maddelerin cinsi farklıdır. A kabında buz, C kabında tereyağı vardır. Bunların erime sürelerinin farklı olması, maddenin cinsinin de hâl değişimini etkilediğini gösterir.

b) Soru: Aynı düzenekte 0 °C sıcaklıktaki 500 g buzu ve 30 °C sıcaklıktaki 800 g tereyağının tamamını eritmek kaç dakika sürer?

Kısa Cevap: 500 g buz 40/3 dakika, 800 g tereyağı 16 dakikada erir.

Detaylı Cevap: Tablodan:

• 150 g buz → 4 dk
• 300 g buz → 8 dk
  Yani buz için süre, kütle ile doğru orantılıdır.

500 g buz için:
150 g → 4 dk ise
500 g → x

x = (500 × 4) / 150 = 2000 / 150 = 40/3 dk

Tereyağı için: 150 g tereyağı → 3 dk

800 g tereyağı için:
150 g → 3 dk ise
800 g → x

x = (800 × 3) / 150 = 2400 / 150 = 16 dk

2. Düzenek

c) Soru: Tablodaki değerleri dikkate alarak basınç ile hâl değişim sıcaklığı arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Kısa Cevap: Basınç değiştikçe maddelerin erime ve kaynama sıcaklıkları da değişir.

Detaylı Cevap: Tablodan görüldüğü gibi deniz kenarında basınç daha yüksek, Ağrı Dağı zirvesinde ise daha düşüktür. Basınç azaldığında çoğu maddenin kaynama sıcaklığı düşer. Örneğin su deniz kenarında 100 °C, Ağrı Dağı zirvesinde 97 °C’de kaynar.

Buz, erirken hacmi azalan bir madde olduğu için basınç azaldığında erime sıcaklığı yükselmiştir. Bu yüzden buzun erime sıcaklığı deniz kenarında 0 °C, Ağrı Dağı zirvesinde 2 °C olmuştur.

Alüminyum ve cıva gibi maddelerde ise basınç azaldığında hem erime hem kaynama sıcaklığı düşmüştür. Bu da basıncın hâl değişim sıcaklıklarını etkilediğini gösterir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 257 Cevapları (MEB Yayınları)

3. Düzenek

ç) Soru: Verilen uygulamaların maddelerin hâl değişimini nasıl etkilediğini gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Bu maddeler suyun donma noktasını düşürür ve donmayı geciktirir.

Detaylı Cevap: Kış aylarında uçakların alkol ve glikoz karışımı bir sıvıyla yıkanması, yüzeydeki suyun donma sıcaklığını düşürür. Böylece buzlanma zorlaşır ve uçağın güvenli uçuşu sağlanır. Benzer şekilde otomobillerin radyatör ve cam suyu içine konan antifriz, suyun donma noktasını azaltır. Bu sayede su daha düşük sıcaklıklarda bile sıvı hâlde kalır. Yani bu uygulamalar, maddenin saflığını değiştirerek hâl değiştirme sıcaklığını düşürür.

3. Soru: Kütlesi 100 g olan katı bir K maddesinin sıcaklık-ısı grafiği aşağıda verilmiştir. Buna göre;

a) Soru: K maddesinin erime sıcaklığı kaç °C’tur?

Kısa Cevap: 60 °C

Detaylı Cevap: Bir maddenin erime sıcaklığı, grafikte sıcaklığın sabit kaldığı ilk yatay bölümden okunur. Grafikte bu bölüm 60 °C seviyesindedir. Bu nedenle K maddesinin erime sıcaklığı 60 °C’tur.

b) Soru: Hâl değiştirme sıcaklığındaki K maddesinin tamamen erimesi için maddeye verilmesi gereken ısı kaç kaloridir?

Kısa Cevap: 400 cal

Detaylı Cevap: Grafikte erime süreci, sıcaklığın sabit kaldığı ilk yatay bölümde gerçekleşir. Bu bölüm 400 cal ile 800 cal arasındadır.
Bu nedenle erime için gereken ısı:

800 - 400 = 400 cal

olur.

c) Soru: Başka hiçbir değişiklik yapılmadan K maddesinin kütlesi 200 g’a çıkarıldığında grafikteki büyüklüklerden hangileri değişir, hangileri sabit kalır?

Kısa Cevap: Verilen ısı miktarları değişir, hâl değiştirme sıcaklıkları sabit kalır.

Detaylı Cevap: Maddenin kütlesi arttığında, onu ısıtmak ve hâl değiştirmek için gereken toplam ısı miktarı artar. Bu nedenle grafikte ısı eksenindeki değerler değişir. Ancak maddenin cinsi değişmediği için erime ve kaynama sıcaklıkları sabit kalır.
Yani:

• Değişen: Verilen ısı miktarı
• Sabit kalan: Erime ve kaynama sıcaklıkları

ç) Soru: K maddesinin saflığı değiştirildiğinde grafikteki hangi büyüklükler değişir?

Kısa Cevap: Hâl değiştirme sıcaklıkları ve verilen ısı değerleri değişir.

Detaylı Cevap: Maddenin saflığı değişirse artık madde saf madde olmaktan çıkar. Bu durumda erime ve kaynama sıcaklıkları değişebilir. Ayrıca hâl değişimi için gereken ısı miktarı da farklılaşır. Bu yüzden grafikte hem sıcaklık değerleri hem de ısı değerleri değişebilir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 258 Cevapları (MEB Yayınları)

4. Soru

a) Soru: Çikolatanın erime sıcaklığı nedir? Bu cevabınızı destekleyen veriler nelerdir?

Kısa Cevap: Çikolatanın erime sıcaklığı 35 °C’tur.

Detaylı Cevap: Tablodaki verilere göre çikolatanın sıcaklığı 2,5. dakikada 35 °C’ye ulaşıyor ve 3,5. dakikaya kadar 35 °C’de sabit kalıyor. Bir madde hâl değiştirirken sıcaklığı sabit kaldığı için bu sabit sıcaklık değeri erime sıcaklığını gösterir. Bu nedenle çikolatanın erime sıcaklığı 35 °C olarak bulunur.

b) Soru: Hangi zaman aralıklarında su ve çikolata arasında ısı alışverişi olmamıştır?

Kısa Cevap: B) 4,5 dakikadan sonra

Detaylı Cevap: Su ve çikolata arasında sıcaklık farkı olduğu sürece ısı alışverişi devam eder. Tabloda 4,5. dakikadan sonra hem suyun hem de çikolatanın sıcaklığı 41 °C’de sabit kalmıştır. Bu da iki maddenin ısıl dengeye ulaştığını ve artık aralarında ısı alışverişi olmadığını gösterir. Doğru cevap B şıkkıdır.

c) Soru: Su ve çikolata hangi sıcaklıkta ısıl dengeye gelmiştir? Bu cevabınızı destekleyen veriler nelerdir?

Kısa Cevap: 41 °C

Detaylı Cevap: Tabloda suyun sıcaklığı giderek azalırken, çikolatanın sıcaklığı artmaktadır. 4,5. dakikada her ikisinin sıcaklığı 41 °C olur ve 5. dakikada da aynı sıcaklık korunur. Bu durum, maddelerin 41 °C’de ısıl dengeye ulaştığını gösterir.

ç) Soru: Isıl dengeye ulaşıncaya kadar su ve çikolatanın aldığı ve verdiği ısıların büyüklük ilişkisi nedir?

Kısa Cevap: Suyun verdiği ısı, çikolatanın aldığı ısıya eşittir.

Detaylı Cevap: Isıl dengeye ulaşıncaya kadar sıcak olan su ısı verir, daha soğuk olan çikolata ise ısı alır. Isıca yalıtılmış kabul edilen sistemlerde, bir maddenin verdiği ısı diğer maddenin aldığı ısıya eşittir. Bu nedenle:

Qveren = Qalan

yani suyun verdiği ısı = çikolatanın aldığı ısıdır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 259 Cevapları (MEB Yayınları)

4. Soru

d) Soru: Ersan, 45 °C sıcaklığında çikolata elde etmek isterse tek başına suyun kütlesini, suyun sıcaklığını ve çikolatanın kütlesini nasıl değiştirmelidir?

Kısa Cevap: Suyun kütlesini artırmalı, suyun sıcaklığını artırmalı, çikolatanın kütlesini azaltmalıdır.

Detaylı Cevap: Çikolatanın son sıcaklığının 41 °C yerine 45 °C olması için sisteme daha fazla ısı aktarılması gerekir. Bunun için su daha fazla ısı verebilmelidir. Su kütlesi artırılırsa daha çok ısı verebilir. Suyun başlangıç sıcaklığı artırılırsa denge sıcaklığı da yükselir. Çikolatanın kütlesi azaltılırsa ısınması için daha az enerji gerekir. Bu yüzden tek tek değişiklik yapılacaksa:

• Suyun kütlesi artırılmalıdır.
• Suyun sıcaklığı artırılmalıdır.
• Çikolatanın kütlesi azaltılmalıdır.

e) Soru: Isıl dengede olma durumuyla ilgili nitelikleri tanımlayan aşağıdaki paragrafı verilen kavram ve ifadelerden uygun olanlarıyla tamamlayınız.

Verilen Kavramlar: ısı, sıcaklık, iç enerji, farklı, aynı, büyük, küçük, denge sıcaklığı, ısıl denge

Kısa Cevap: Boşluklar sırasıyla: farklı, büyük, küçük, sıcaklık, aynı, denge sıcaklığı, ısıl denge

Detaylı Cevap: Doğru tamamlanmış paragraf şöyledir:

Sıcaklıkları farklı maddeler arasında ısı alışverişi gerçekleşir. Isı, sıcaklığı büyük olan maddeden sıcaklığı küçük olan maddeye doğru aktarılır. Maddeler arasındaki ısı alışverişi maddelerin sıcaklık değerleri aynı olduğu anda durur. Bu anda maddelerin sahip olduğu sıcaklığa denge sıcaklığı, maddeler arasındaki ısı alışverişinin sona ermesi olayına da ısıl denge adı verilir.

5. Soru

Bir bilim fuarında öğrenciler, evde enerji tasarrufu sağlayabilecek malzemeler üzerine bir proje sunuyorlar. Projede öz ısıları farklı X ve Y yalıtım malzemelerini kullanıyorlar. X malzemesinin öz ısısı 3,2 cal/g·°C, Y malzemesinin öz ısısı ise 4,8 cal/g·°C olarak bilinmektedir. Öğrenciler, her iki malzemenin ısıtıldığında nasıl tepki verdiğini göstermek için bir deney tasarlıyorlar. Deneyde her iki malzemeden eşit kütlede (100 gram) alıyorlar ve malzemelerin her birine 4.800 cal enerji uyguluyorlar. X malzemesi başlangıçta 25 °C, Y malzemesi ise 20 °C sıcaklığındadır. Buna göre;

a) Soru: Her iki malzemenin son sıcaklıklarını hesaplayınız.

Kısa Cevap: X = 40 °C, Y = 30 °C

Detaylı Cevap: Formülümüz: Q = m . c . ΔT

Buradan: ΔT = Q / (m . c)

X malzemesi için:
Q = 4800 cal
m = 100 g
c = 3,2 cal/g·°C

ΔT = 4800 / (100 . 3,2)
ΔT = 4800 / 320
ΔT = 15 °C

Başlangıç sıcaklığı 25 °C olduğuna göre:
Son sıcaklık = 25 + 15 = 40 °C

Y malzemesi için:
Q = 4800 cal
m = 100 g
c = 4,8 cal/g·°C

ΔT = 4800 / (100 . 4,8)
ΔT = 4800 / 480
ΔT = 10 °C

Başlangıç sıcaklığı 20 °C olduğuna göre:
Son sıcaklık = 20 + 10 = 30 °C

b) Soru: Özdeş ısıtıcılarla her iki malzeme de aynı sıcaklık değerine kadar ısıtılıp aynı ortamda soğumaya bırakıldığında X ve Y malzemelerinden hangisinin sıcaklık değişimi daha uzun sürede gerçekleşir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Y malzemesinin sıcaklık değişimi daha uzun sürede gerçekleşir.

Detaylı Cevap: Öz ısısı büyük olan maddeler, sıcaklıklarını değiştirmek için daha fazla enerjiye ihtiyaç duyar. Y malzemesinin öz ısısı 4,8 cal/g·°C, X malzemesinin öz ısısı ise 3,2 cal/g·°C olduğundan Y’nin sıcaklık değişimi daha yavaş olur. Bu nedenle aynı sıcaklığa kadar ısıtılıp aynı ortamda soğumaya bırakıldığında Y malzemesi daha geç soğur ve sıcaklık değişimi daha uzun sürede gerçekleşir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 260 Cevapları (MEB Yayınları)

6. Soru

a) Soru: Yüzeylerin ısıl dengeye gelme süreleri olan t1, t2 ve t3 büyüklüklerini büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

Kısa Cevap: t1 > t2 > t3

Detaylı Cevap: Isı iletim hızı, temas yüzey alanı arttıkça artar. Temas yüzeyi ne kadar büyükse cisimler arasında ısı alışverişi o kadar hızlı olur ve ısıl dengeye ulaşma süresi kısalır. Temas yüzeyleri karşılaştırıldığında en küçük alan K, sonra L, en büyük alan ise M yüzeyidir. Bu nedenle dengeye ulaşma süresi en uzun t1, sonra t2, en kısa ise t3 olur.

b) Soru: Isıl denge sıcaklıkları olan T1, T2 ve T3 büyüklükleri arasındaki ilişkiyi gerekçeleriyle yazınız.

Kısa Cevap: T1 = T2 = T3

Detaylı Cevap: Isıl denge sıcaklığı, cisimlerin başlangıç sıcaklıklarına, kütlelerine ve cinslerine bağlıdır. Temas yüzeyinin büyüklüğü ise sadece dengeye ulaşma süresini değiştirir, son sıcaklığı değiştirmez. Bu yüzden hangi yüzey temas ettirilirse ettirilsin cisimlerin ulaşacağı denge sıcaklığı aynı olur. Sonuç olarak:
T1 = T2 = T3

7. Soru

Soru: Aşağıda ısı iletimiyle ilgili günlük hayatta karşılaşılan bazı olaylar verilmiştir. Bu olaylarda etkili olan ısı aktarım yollarını belirleyiniz.

I. Yeryüzünün bulutlu havalardaki gece sıcaklığı, açık havalardaki gece sıcaklığına göre daha fazladır.

Kısa Cevap: Işıma

Detaylı Cevap: Gece yeryüzü sahip olduğu enerjiyi ışıma yoluyla uzaya gönderir. Bulutlu havalarda bulutlar bu enerjinin bir kısmını geri yansıtır ve yeryüzünün fazla soğumasını önler. Bu nedenle bulutlu geceler, açık gecelere göre daha sıcak olur. Burada etkili olan ısı aktarım yolu ışımadır.

II. Kışın havanın soğuk olduğu günlerde dışarıda yürüyüş yaparken tabanı ince ve ısı yalıtımı kötü olan malzemeden yapılmış ayakkabı giyen birinin ayakları üşür.

Kısa Cevap: İletim

Detaylı Cevap: Ayakkabı tabanı ince ve yalıtımı zayıfsa ayaktaki ısı, soğuk zemine iletim yoluyla daha hızlı geçer. Bu yüzden ayaklar daha çabuk üşür. Burada etkili olan temel yol iletimdir.

III. Uzun süre soğuk ortamda kalmış kişilere “termal acil durum battaniyesi” adı verilen bir battaniye örtülür. Bu battaniyenin her iki yüzü de parlak olup kişinin tüm vücudu battaniyeye sarılır. Böylece kişinin vücut sıcaklığı korunmuş olur.

Kısa Cevap: Işıma

Detaylı Cevap: Parlak yüzeyler ısıyı iyi yansıtır. Termal battaniye, vücuttan çıkan ısıyı ışıma yoluyla dışarıya kaybetmeyi azaltır ve enerjiyi tekrar vücuda doğru yansıtır. Böylece kişinin sıcak kalmasına yardımcı olur. Bu olayda etkili olan temel yol ışımadır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 261 Cevapları (MEB Yayınları)

7. Soru

a) Soru: Bu olaylarda etkili olan ısı aktarım yollarını benzerliklerine göre gruplandırarak aşağıdaki tablonun ilgili alanlarına yazınız.

Kısa Cevap: Olaylar iletim, konveksiyon ve ışıma olarak gruplandırılır.

b) Soru: Bu gruplandırmada ısı aktarımının hangi niteliklerini dikkate aldınız?

Kısa Cevap: Temas, maddesel ortam ve yayılma şekli dikkate alınır.

Detaylı Cevap: Bu gruplandırmada ısının doğrudan temasla mı, akışkanların hareketiyle mi yoksa elektromanyetik dalgalarla mı yayıldığına dikkat edilir. Ayrıca ısı aktarımının gerçekleşmesi için maddesel ortam gerekip gerekmediği de dikkate alınır.

• İletim: Temas gerekir.
• Konveksiyon: Akışkan madde gerekir.
• Işıma: Maddesel ortam gerekmez.

c) Soru: Bu olaylarda ısının hangi yolla ve nasıl aktarıldığını açıklayınız.

IV. Bazı hastane ve otel odalarının ısıtma sisteminde ısı fırınları kullanılır. Fırında ısıtılan hava bir fan yardımıyla borulara üflenir ve borulardaki sıcak hava borular aracılığıyla odalara ulaştırılır. Böylece ısı merkezden odalara dağıtılarak odalar ısıtılmış olur.

Kısa Cevap: Konveksiyon etkilidir.

Detaylı Cevap:
Bu olayda ısıtılan hava hareket ederek boruların içinde ilerler ve odalara taşınır. Yani ısı, hava akımıyla taşındığı için konveksiyon (taşınım) yoluyla aktarılır.

V. Güneşli bir günde Ankara’daki bir evin; penceresi güneye dönük olan odası, kuzeye dönük olan odasına göre daha sıcak olur.

Kısa Cevap: Işıma etkilidir.

Detaylı Cevap: Güneş’ten gelen enerji ışıma yoluyla pencereye ve odanın içine ulaşır. Güneye bakan oda Güneş ışınlarını daha fazla aldığı için daha çok ısınır.

VI. Soğuk cam bir fincana sıcak çay konup kısa bir süre bekletilir ve daha sonra fincan elle tutulursa fincanın sıcaklığı çok çabuk hissedilir.

Kısa Cevap: İletim etkilidir.

Detaylı Cevap: Sıcak çay, cam fincana doğrudan temas ederek ısı verir. Fincan da ele temas ettiğinde bu ısıyı ele aktarır. Bu nedenle burada iletim yoluyla ısı aktarımı vardır.

VII. Kışın açık bir günde karla kaplı bir yolda uzun süre yürüyüş yapan kişilerin vücutlarının açık bölgelerinde güneş yanıkları oluşur. Bu yanıklar, bazen yaz günlerindeki güneş yanıklarından daha fazla olabilir.

Kısa Cevap: Işıma etkilidir.

Detaylı Cevap: Güneş ışınları doğrudan cilde ulaşır. Ayrıca kar yüzeyi ışınları yansıtarak etkisini artırır. Böylece cilt daha fazla enerji alır. Bu olayda ısı ışıma yoluyla aktarılır.

VIII. Bir odanın duvarlarına monte edilmiş kalorifer petekleri odanın zeminine yakın olmasına rağmen odanın tavanı zemine göre daha sıcak olur.

Kısa Cevap: Konveksiyon etkilidir.

Detaylı Cevap: Kalorifer peteğinin ısıttığı hava genleşir, hafifler ve yukarı çıkar. Soğuk hava ise aşağı iner. Bu hava dolaşımı nedeniyle tavan kısmı zeminden daha sıcak olur. Bu olay konveksiyon ile açıklanır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 262 Cevapları (MEB Yayınları)

8. Soru

a) Soru: Birinci öğrenci, Dünya’da ortalama sıcaklığın yükselmesinin temel nedeninin atmosfere salınan sera gazları olduğunu düşünmektedir. Grafiklerde yer alan hangi bilgi, öğrencinin sera gazları ile Dünya’daki ortalama sıcaklığın yükselmesi arasında ilişki kurmasına neden olmuştur?

Kısa Cevap: CO₂ miktarı arttıkça Dünya’nın ortalama sıcaklığının da arttığını gösteren grafikler bu ilişkiyi kurdurmuştur.

Detaylı Cevap: Verilen grafiklerde, özellikle Dünya genelinde atmosferdeki CO₂ miktarının yıllara göre sürekli arttığı ve buna paralel olarak Dünya’nın ortalama sıcaklığının da yükseldiği görülmektedir. Bu iki grafikteki artış eğrilerinin benzer olması, yani ikisi arasında doğru orantılı bir değişim bulunması, öğrencinin sera gazları ile sıcaklık artışı arasında ilişki kurmasına neden olmuştur.

Özetle:

• CO₂ artışı ↑ → Sıcaklık artışı ↑
• Bu paralel artış, sera gazlarının küresel ısınmadaki etkisini açıkça göstermektedir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 263 Cevapları (MEB Yayınları)

8. Soru b) İkinci öğrenci, Türkiye’de 2000’li yıllardan itibaren enerji sektörünün ve sanayinin hızla gelişmesiyle atmosfere salınan karbondioksit gazı miktarının arttığını ve dünya ortalamasının üzerine çıktığını düşünmektedir. Öğrencinin bu görüşü grafiklerdeki hangi verilerle desteklenebilir?

Kısa Cevap: İlk grafikte Türkiye’de özellikle enerji ve sanayi kaynaklı CO₂ salımının 2000’li yıllardan sonra belirgin biçimde arttığı görülmektedir.

Detaylı Cevap: Grafiklere bakıldığında, Türkiye’de CO₂ salımının 2000’li yıllardan itibaren düzenli olarak yükseldiği anlaşılmaktadır. Özellikle enerji sektörü ve sanayi kaynaklı salımların toplam içindeki payının büyümesi, öğrencinin görüşünü destekler. Ayrıca toplam salım miktarının yıllar içinde artması, Türkiye’de ekonomik ve sanayi gelişimine bağlı olarak atmosfere daha fazla karbondioksit salındığını göstermektedir.

9. Soru: Buna göre;

a) Maddelerin ilk sıcaklıkları arasındaki büyüklük ilişkisi nedir?

Kısa Cevap: Tsu > Tdemir > Talüminyum

Detaylı Cevap: Soruda, deney sonunda suyun sıcaklığının azaldığı, alüminyumun sıcaklığının arttığı ve demirin sıcaklığının ilk sıcaklığı ile aynı kaldığı belirtiliyor. Bu durumda başlangıçta su en sıcak, alüminyum en soğuk maddedir. Demir ise denge sıcaklığına eşit başlangıç sıcaklığına sahip olduğundan ikisinin arasında yer alır. Bu nedenle ilk sıcaklık sıralaması:
Tsu > Tdemir > Talüminyum olur.

b) Isı alışverişi hangi maddeler arasında ve nasıl gerçekleşmiştir?

Kısa Cevap: Su ısı vermiş, alüminyum ısı almıştır; demirin aldığı ve verdiği ısı eşit olmuştur.

Detaylı Cevap: Isı, her zaman sıcaklığı yüksek olandan düşük olana doğru aktarılır. Bu deneyde:

• Su, daha sıcak olduğu için ısı vermiştir.
• Alüminyum, daha soğuk olduğu için ısı almıştır.
• Demir, denge sıcaklığında olduğundan net sıcaklık değişimi göstermemiştir. Bu nedenle demirin aldığı ve verdiği ısı birbirine eşit kabul edilir.

Yani sistemde ısı alışverişi tüm maddeler arasında gerçekleşmiş, ancak net olarak su ısı kaybetmiş, alüminyum ısı kazanmıştır.

c) Maddelerin denge sıcaklığı hakkında ne söylenebilir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Denge sıcaklığı 0 °C’tur.

Detaylı Cevap: Deney sonunda suyun bir kısmının buz hâline dönüştüğü, bir kısmının ise sıvı olarak kaldığı belirtilmiştir. Bir sistemde su ve buz birlikte bulunuyorsa, bu sistemin sıcaklığı 0 °C olur. Çünkü saf su, erime-donma noktasında hem katı hem sıvı hâlde birlikte bulunabilir. Bu nedenle maddelerin ulaştığı denge sıcaklığı 0 °C’tur.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 264 Cevapları (MEB Yayınları)

10. Soru

a) Soru: Cam bardaktaki çayın sıcaklığı neden karton bardaktaki çayın sıcaklığından daha fazla hissedilir? Açıklayınız.

Kısa Cevap: Cam, ısıyı kartondan daha hızlı ilettiği için daha sıcak hissedilir.

Detaylı Cevap: Cam bardağın ısı iletim katsayısı kartona göre daha büyüktür. Bu nedenle sıcak çaydaki ısı, cam bardak üzerinden ele daha hızlı geçer. Karton ise ısıyı daha yavaş ileten bir malzeme olduğundan elde daha az sıcaklık hissi oluşturur. Bu yüzden iki bardaktaki çay aynı sıcaklıkta olsa bile cam bardaktaki çay daha sıcakmış gibi hissedilir.

b) Soru: Neden cam bardaktaki çay, karton bardaktaki çaydan daha kısa sürede soğur? Açıklayınız.

Kısa Cevap: Cam, ısıyı dış ortama daha hızlı aktardığı için çay daha çabuk soğur.

Detaylı Cevap: Cam bardak, ısıyı karton bardağa göre daha hızlı iletir. Bu nedenle çaydaki ısı, cam bardaktan dış ortama daha kolay geçer. Karton bardak ise yalıtkan özelliğe daha yakın olduğu için ısı kaybını azaltır. Bu yüzden cam bardaktaki çay daha kısa sürede, karton bardaktaki çay ise daha uzun sürede soğur.

c) Soru: Zeynep’in yaşadığı deneyimi ve deneyimiyle ilişkilendirdiği olayları değerlendirdiğinizde ısı iletim hızını etkileyen faktörlerle ilgili hangi çıkarımlarda bulunabilirsiniz?

Kısa Cevap: Isı iletim hızı; maddenin cinsi, kalınlık, sıcaklık farkı ve yüzey alanına bağlıdır.

I. Olay: İç içe geçmiş iki karton bardak kullanıldığında bardaktaki içeceğin sıcaklığı daha az hissedilir.
Çıkarım: Kalınlık arttıkça ısı iletim hızı azalır. İki bardak kullanılması, ısı geçişini zorlaştırır.

II. Olay: Sıcak içecekler kışın daha çabuk, yazın daha geç soğur.
Çıkarım: Sıcaklık farkı arttıkça ısı iletim hızı artar. Kışın içecek ile ortam arasındaki sıcaklık farkı daha büyük olduğu için soğuma daha hızlı olur.

III. Olay: Karton bardakların üzeri plastik veya karton kapakla kapatıldığında içindeki içecekler sıcaklığını daha uzun süre korur.
Çıkarım: Maddenin cinsi ısı iletim hızını etkiler. Plastik ve karton gibi yalıtkan maddeler ısı kaybını azaltır.

IV. Olay: Çorba kasesindeki çorba, daha geniş olan yemek tabağına aktarıldığında daha kısa sürede soğur.
Çıkarım: Yüzey alanı arttıkça ısı iletim hızı artar. Daha geniş yüzey, ısının dış ortama daha hızlı yayılmasına neden olur.

ç) Soru: Günlük hayatta ısı iletim hızıyla ilişkili olaylara örnekler veriniz. Bu olayları göz önünde bulundurarak ısı iletim hızını etkileyen etmenlere ilişkin yaptığınız çıkarımların doğruluğunu değerlendiriniz.

Kısa Cevap: Günlük örnekler, çıkarımların doğru olduğunu gösterir.

Detaylı Cevap: Günlük hayatta ısı iletim hızıyla ilgili birçok örnek vardır. Metal kaşığın sıcak çorbada hızlıca ısınması, metalin iyi iletken olduğunu gösterir. Tahta kaşığın geç ısınması, ahşabın yalıtkan olduğunu kanıtlar. Kışın fayans zeminin halıdan daha soğuk hissedilmesi de maddenin cinsinin etkisini gösterir. Kalın montların ince kıyafetlere göre daha iyi koruması, kalınlığın ısı iletim hızını azalttığını gösterir. Çorbanın geniş tabakta daha çabuk soğuması ise yüzey alanının etkisini kanıtlar. Bu örnekler, maddenin cinsi, kalınlık, sıcaklık farkı ve yüzey alanının ısı iletim hızını etkilediği yönündeki çıkarımların doğru olduğunu gösterir.