9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 227-231 Cevapları Meb Yayınları

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 227 Cevapları (MEB Yayınları)

3. Etkinlik: Hâl Değişimi

2-a. Soru: Küresel ısınmanın sebepleri nelerdir?

Kısa Cevap: Sera gazlarının artmasıdır.

Detaylı Cevap: Küresel ısınmanın en önemli nedeni, atmosferde biriken karbondioksit, metan gibi sera gazlarının artmasıdır. Bu gazlar Dünya’dan yansıyan ısıyı tutarak sıcaklığın yükselmesine neden olur.

2-b. Soru: Buzulların erimesinin çevreye etkileri ve bu etkilerin en aza indirilmesi için muhtemel çözüm yolları nelerdir? Sınıf arkadaşlarınızın farklı görüşlerini dikkatle dinleyerek bu konudaki çözüm önerilerini tartışınız.

Kısa Cevap: Deniz seviyesi yükselir, çözüm için karbon salınımı azaltılmalıdır.

Detaylı Cevap: Buzulların erimesi deniz seviyesinin yükselmesine, kıyıların su altında kalmasına ve iklim dengesinin bozulmasına yol açar. Ayrıca kuraklık ve aşırı hava olayları artar.
Çözüm olarak fosil yakıt kullanımı azaltılmalı, yenilenebilir enerjiye geçilmeli, ormanlar korunmalı ve karbon salınımı düşürülmelidir.

2-c. Soru: Buzulların erimesinin bir çevre felaketine yol açması dışında başka hangi problemlere sebep olabileceği konusunda beyin fırtınası yapınız.

Kısa Cevap: Su ve gıda krizi oluşabilir.

Detaylı Cevap: Buzulların erimesi tatlı su kaynaklarının azalmasına, tarımın zarar görmesine ve gıda krizine neden olabilir. Ayrıca canlı türleri yok olabilir ve hastalıklar yayılabilir.

2-ç. Soru: Küresel ısınma belgeselde anlatıldığı şekilde devam ederse buzulların tamamen erimesi ne kadar sürer? Buz kütlesi ile erime süresi arasında bir ilişki var mıdır? Tahminlerinizi yazınız.

Kısa Cevap: Büyük buzullar daha uzun sürede erir.

Detaylı Cevap: Küresel ısınma devam ederse önümüzdeki yüzyılda buzulların büyük kısmı eriyebilir. Buz kütlesi arttıkça erime süresi uzar, küçük buzlar daha hızlı erir.

2-d. Soru: Buzulların erimesi nasıl engellenebilir? Hâl değişimini etkileyen niteliklerle ilgili mevcut bilgileriniz ışığında arkadaşlarınızla tartışınız ve ortaya çıkan fikirleri yazınız.

Kısa Cevap: Karbon salınımı azaltılmalıdır.

Detaylı Cevap: Buzulların erimesini azaltmak için fosil yakıt kullanımı azaltılmalı, yenilenebilir enerji kullanılmalı ve enerji tasarrufu yapılmalıdır. Ayrıca ormanlar korunmalı ve çevre bilinci artırılmalıdır.

3-a. Soru: Baharın gelişiyle ovalardaki karlar erirken dağların zirvesindeki karlar uzun süre erimez.

Kısa Cevap: Basınç

Detaylı Cevap: Dağların zirvesinde basınç düşük olduğu için sıcaklık da düşüktür. Bu nedenle karlar daha geç erir.

3-b. Soru: Kışın araç lastiklerinin temas ettiği yüzeylerdeki kar ve buzlar diğer bölgelere göre daha hızlı erir.

Kısa Cevap: Basınç

Detaylı Cevap: Lastiklerin uyguladığı basınç erime noktasını düşürür ve bu nedenle kar ve buz daha hızlı erir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 228 Cevapları (MEB Yayınları)

3. Etkinlik: Hâl Değişimi (Devam)

c) Soru: Kışın araç ve yaya güvenliğini sağlamak için yollara düzenli olarak tuz serpilir.

Kısa Cevap: Maddenin safsızlığı

Detaylı Cevap: Yollara serpilen tuz, buz ve karın donma noktasını düşürür. Böylece su, 0 °C’nin altında da sıvı hâlde kalabilir ve buzlanma azalır. Burada hâl değişimini etkileyen nitelik maddenin saf olmaması, yani safsızlıktır.

ç) Soru: Tencerenin kapağı kapatılırsa içindeki su daha geç kaynar.

Kısa Cevap: Basınç

Detaylı Cevap: Tencerenin kapağı kapatıldığında içeride oluşan buhar dışarıya kolay çıkamaz ve basınç artar. Basınç arttıkça suyun kaynama noktası yükselir. Bu nedenle suyun kaynaması için daha fazla sıcaklığa ihtiyaç olur ve su daha geç kaynar.

d) Soru: Erimeleri için yeterince sıcak bir ortamda bulunan bir miktar tereyağı onunla eşit kütledeki buzdan daha çabuk erir.

Kısa Cevap: Maddenin cinsi

Detaylı Cevap: Tereyağı ve buz aynı kütlede olsa bile aynı madde değildir. Maddelerin erime noktaları ve yapıları farklı olduğu için aynı ortamda farklı sürelerde erirler. Burada hâl değişimini etkileyen temel nitelik maddenin cinsidir.

e) Soru: İri buz parçaları, küçük olanlara göre daha uzun süre erimeden kalabilir.

Kısa Cevap: Madde miktarı

Detaylı Cevap: İri buz parçalarının kütlesi daha fazladır. Kütle arttıkça buzun tamamının erimesi için gereken süre de artar. Bu nedenle büyük buz parçaları, küçük parçalara göre daha uzun süre erimeden kalabilir. Burada etkili olan nitelik madde miktarıdır.

4. Soru: Hâl değişimiyle ilgili günlük hayatta karşılaştığınız olaylara yukarıdakilerden farklı örnekler veriniz. Gözlemlediğiniz olaylar hakkında birbirinize sorular sorunuz ve olayları tartışarak hâl değişimini etkileyen nitelikleri tespit ediniz. Ulaştığınız sonuçları tabloya kaydediniz.

Kısa Cevap: Tabloya farklı günlük hayat örnekleri yazılır.

Detaylı Cevap: Aşağıdaki tablo örnek olarak doldurulabilir:

1. Sabah çiğinin oluşması — Sıcaklık — Hava soğudukça su buharı yoğuşur.
2. Kışın camların buğulanması — Sıcaklık — Sıcak hava, soğuk yüzeyde yoğuşur.
3. Buzdolabındaki suyun donması — Sıcaklık — Sıcaklık düştükçe su katı hâle geçer.
4. Deniz suyunun tatlı suya göre daha geç donması — Maddenin safsızlığı — Tuz, donma noktasını düşürür.

5. Soru: Kütle miktarı ve maddenin cinsinin hâl değişimine etkisini gözlemleyebilmek amacıyla yapacağınız deney için öğretmeninizin rehberliğinde gruplar oluşturunuz.

Kısa Cevap: Gruplar oluşturulur.

Detaylı Cevap: Bu etkinlikte öğretmenin rehberliğinde gruplar oluşturulur. Her grup, farklı kütlede ve farklı cinsteki maddelerin hâl değişim sürelerini karşılaştırmak için hazırlık yapar. Böylece madde miktarı ve maddenin cinsinin hâl değişimine etkisi gözlemlenir.

6. Soru: Grubunuz içinde iş bölümünü adil bir şekilde yaparak aşağıda basamakları verilen deneyi yapınız. Güvenlik amacıyla deney süresince güvenlik gözlüğü ve eldiven kullanınız.

Kısa Cevap: Görev paylaşımı yapılarak deney uygulanır.

Detaylı Cevap: Grup içinde adil bir iş bölümü şu şekilde yapılabilir:

1. kişi: Termometre ile sıcaklık ölçümünü yapar.
2. kişi: Kronometreyi takip eder ve süreleri kaydeder.
3. kişi: Deney düzeneğini hazırlar ve maddeleri yerleştirir.
4. kişi: Sonuçları tabloya geçirir ve gözlemleri not eder.

Bu süreçte herkes kendi görevini dikkatlice yapmalı, ayrıca güvenlik gözlüğü ve eldiven kullanarak deney güvenli şekilde tamamlanmalıdır.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 229 Cevapları (MEB Yayınları)

3. Etkinlik: Hâl Değişimi (Devam)

6-c. Soru: Beherin altındaki ocağı yakarken aynı anda süreölçeri çalıştırınız. 30 saniyede bir termometrenin gösterdiği sıcaklık değerini ölçerek tablonun ilgili bölümüne yazınız.

Kısa Cevap: Tablodaki sıcaklık değerleri ölçülerek yazılır.

Detaylı Cevap: Deneyde 30 saniyede bir ölçülen sıcaklık değerleri aşağıdaki gibi tabloya yazılabilir:

• 100 g buz: 0, 2, 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 50
• 200 g buz: 0, 1, 3, 6, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 45
• 100 g bal mumu: 25, 27, 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60, 65, 70
• 200 g bal mumu: 25, 26, 28, 32, 36, 40, 45, 50, 55, 60, 65

Bu değerler, maddelerin ısınma hızlarının ve hâl değişimi süreçlerinin farklı olduğunu gösterir.

6-ç. Soru: Buzun erimeye başladığı andan erimenin bittiği ana kadar geçen süreçte termometrenin gösterdiği değerleri tabloya yazınız.

Kısa Cevap: Erime sürecinde sıcaklık bir süre sabit kalır.

Detaylı Cevap: Buz erimeye başladığında, alınan ısı sıcaklığı artırmak yerine hâl değişimi için kullanılır. Bu nedenle erime süresince termometre uzun süre 0 °C değerini gösterebilir. Yani buz tamamen eriyene kadar sıcaklıkta belirgin bir artış görülmez.

6-d. Soru: Suyun sıcaklığı 50 °C’a ulaştığı an süreölçeri durdurunuz ve deneyi sonlandırınız.

Kısa Cevap: Sıcaklık 50 °C olduğunda deney bitirilir.

Detaylı Cevap: Bu basamakta amaç, maddenin belirli bir sıcaklığa ulaşıncaya kadar nasıl ısındığını gözlemlemektir. Sıcaklık 50 °C’a ulaştığında süreölçer durdurulur ve deney tamamlanır.

6-e. Soru: Aynı basamakları izleyerek deneyi 200 g buz, 100 g bal mumu, 200 g bal mumu ile tekrarlayınız.

Kısa Cevap: Deney diğer maddelerle de tekrarlanır.

Detaylı Cevap: Aynı deney basamakları kullanılarak 200 g buz, 100 g bal mumu ve 200 g bal mumu için de sıcaklık ölçümleri yapılır. Böylece madde miktarının ve maddenin cinsinin hâl değişimi üzerindeki etkisi karşılaştırılabilir.

7. Soru: Tablodaki verilerden yararlanarak kütle miktarı ve maddenin cinsinin hâl değişimi üzerindeki etkisine yönelik çıkarımlarda bulununuz.

Kısa Cevap: Kütle arttıkça hâl değişimi süresi uzar, madde cinsi de etkilidir.

Detaylı Cevap: Tablodaki verilere göre şu çıkarımlar yapılabilir:

1. Kütle miktarı arttıkça hâl değişimi süresi uzar.
Örneğin 200 g buz, 100 g buza göre daha geç erir. Aynı şekilde 200 g bal mumu, 100 g bal mumuna göre daha uzun sürede erir.

2. Maddenin cinsi hâl değişimini etkiler.
Buz ve bal mumu farklı maddeler olduğu için aynı ısıtma koşullarında farklı sıcaklık değişimleri ve farklı erime süreleri gösterir.

8. Soru: Deneyden elde ettiğiniz verilerden ve çıkarımlarınızdan yararlanarak deneyde kullandığınız her bir madde için sıcaklığın zamana bağlı değişim grafiğini çiziniz.

Kısa Cevap: Grafikler tablo verilerine göre çizilir.

Detaylı Cevap: Her madde için yatay eksene zaman, düşey eksene sıcaklık yazılarak grafik çizilir. Grafiklerde:

• 100 g buzun sıcaklığı zamanla artar.
• 200 g buzun sıcaklığı daha yavaş artar.
• 100 g bal mumunun sıcaklığı daha hızlı yükselir.
• 200 g bal mumunun sıcaklığı ise 100 g bal mumuna göre daha yavaş yükselir.

Bu grafikler, kütle arttıkça sıcaklık artış hızının azaldığını ve maddenin cinsine göre eğrilerin değiştiğini gösterir.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 230 Cevapları (MEB Yayınları)

9. Soru: Çizdiğiniz grafikler üzerinden bir maddenin tamamen hâl değiştirmesi için gereken ısının maddenin kütlesi ve cinsiyle ilişkisini açıklayınız. Bu ilişkinin matematiksel modeline dair bir önerme sununuz.

Kısa Cevap: Isı, kütle ve maddenin cinsine bağlıdır.

Detaylı Cevap: Bir maddenin tamamen hâl değiştirmesi için gereken ısı miktarı, maddenin kütlesi ile doğru orantılıdır. Kütle arttıkça gereken ısı da artar. Ayrıca bu ısı miktarı, maddenin cinsine bağlı olarak değişir çünkü her maddenin hâl değiştirme ısısı (L) farklıdır.

Matematiksel Model: Q = m × L
(Burada Q: ısı, m: kütle, L: hâl değiştirme ısısıdır.)

10. Soru: Hâl değişimini etkileyen niteliklerle ilgili topladığınız verileri önerdiğiniz matematiksel modeli kullanarak değerlendiriniz. Ulaştığınız sonucu tabloya yazınız ve bilimsel bilgiler ışığında deneyinizden beklenen sonuçla karşılaştırınız.

Kısa Cevap: Sonuçlar model ile uyumludur.

Buz için:
100 g buz için Q = 100 × 334 = 33.400 J
200 g buz için Q = 200 × 334 = 66.800 J
→ 200 g buz için gereken ısı, 100 g buza göre iki katıdır.

Bal mumu için:
100 g bal mumu için Q = 100 × 168 = 16.800 J
200 g bal mumu için Q = 200 × 168 = 33.600 J
→ Aynı şekilde kütle arttıkça gereken ısı artar.

Karşılaştırma: 100 g buz için verilen ısı ile yaklaşık 200 g bal mumu eritilebilir.

Bu sonuçlar, Q = m × L modelini doğrular ve deney verileriyle uyumludur.

11. Soru: Deneyden beklediğiniz sonuç ile önerdiğiniz matematiksel modeli kullanarak ulaştığınız sonuç arasında farklılık var mı? Varsa bu farklılık neden kaynaklanmış olabilir?

Kısa Cevap: Küçük farklar olabilir.

Detaylı Cevap: Deney sonuçları ile matematiksel model genellikle uyumludur ancak küçük farklar oluşabilir. Bu farklar; ısı kaybı, ölçüm hataları, maddenin saf olmaması ve ısıtıcının eşit ısı vermemesi gibi nedenlerden kaynaklanır.

Değerlendirme Cevapları

Soru: Patenin buza temas ettiği kısımlardaki buzların erimesinin nedeni nedir? Gerekçeleriyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Basınç artışı erimeyi sağlar.

Detaylı Cevap: Patenin alt yüzeyi çok ince olduğu için buza uygulanan basınç artar. Basınç arttıkça buzun erime noktası düşer ve buz erir. Patenci geçtikten sonra basınç ortadan kalkar ve su tekrar donar.

9. Sınıf Fizik Ders Kitabı Sayfa 231 Cevapları (MEB Yayınları)

Değerlendirme Cevapları (Devam)

2. Soru: Hâl değiştirmesi için maddeye verilen ısı miktarının maddenin kütlesine oranı, maddeler için ayırt edici bir özellik olarak kullanılabilir mi? Gerekçesiyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Evet, kullanılabilir.

Detaylı Cevap: Bir maddenin hâl değiştirmesi için verilen ısı miktarının kütlesine oranı, o maddenin hâl değiştirme ısısını verir. Bu değer her madde için farklıdır ve maddenin cinsine bağlıdır. Bu nedenle maddeleri birbirinden ayırt etmede kullanılabilir. Yani bu oran, maddeler için ayırt edici bir özelliktir.

3. Soru: Maddelerin hâl değişimi boyunca sıcaklık değişimi nasıl olur? Maddelerin hâl değiştirme sıcaklığı, maddeler için ayırt edici özellik olarak kullanılabilir mi? Gerekçesiyle açıklayınız.

Kısa Cevap: Hâl değişimi boyunca sıcaklık sabit kalır.

Detaylı Cevap: Bir madde erirken ya da kaynarken aldığı ısı, sıcaklığı artırmak için değil hâl değiştirmek için kullanılır. Bu yüzden hâl değişimi süresince sıcaklık sabit kalır. Ayrıca erime ve kaynama gibi hâl değiştirme sıcaklıkları her saf madde için farklıdır. Bu nedenle hâl değiştirme sıcaklığı da maddeler için ayırt edici bir özellik olarak kullanılabilir.