9. Sınıf Tarih Ders Kitabı 3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları Meb Yayınları

3. Ünite Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 244

1. Soru: Haritaları inceleyerek Orta Çağ’da yaşanan kitlesel göçlerin etkilediği toplumları ve bölgeleri yazınız.

Kısa Cevap: Kavimler Göçü; Roma, Hunlar, Germen kavimleri ve Avrupa bölgelerini etkilemiştir.

Detaylı Cevap: Orta Çağ’da yaşanan en önemli kitlesel göçlerden biri olan Kavimler Göçü, birçok toplum ve bölgeyi derinden etkilemiştir:

• Roma İmparatorluğu: Göçlerin etkisiyle zayıflamış, ikiye bölünmüş ve Batı Roma İmparatorluğu yıkılmıştır.
• Avrupa Hun Devleti: Orta Avrupa’da güçlenmiş ve bölgedeki siyasi dengeleri değiştirmiştir.
• Germen Kavimleri: Franklar, Vizigotlar, Ostrogotlar, Vandallar, Saksonlar, Süevler ve Alanlar Avrupa’nın farklı bölgelerine yerleşerek yeni devletler kurmuştur.
• Sasani İmparatorluğu: Doğudan gelen göç hareketlerinden etkilenmiştir.
• Avrupa Bölgeleri: Özellikle Batı ve Orta Avrupa’da siyasi yapı değişmiş, yeni krallıklar ortaya çıkmıştır.

Bu göçlerin sonucunda: Avrupa’nın etnik yapısı değişmiş, feodalite güçlenmiş ve Orta Çağ’ın başlamasında etkili olmuştur.

Genel Değerlendirme: Kavimler Göçü, sadece nüfus hareketi değil; siyasi, sosyal ve kültürel dönüşümlere yol açan önemli bir tarihsel olaydır.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 245

Soru 2: Aşağıdakilerden hangisi Türklerin göç etmesinin nedenlerinden biri olarak gösterilebilir?

Cevap: B) Ağır iklim koşulları

Soru 3: Türkistan’da hayatı zorlaştıran ve insanları göçe zorlayan hususların ekonomi ile nasıl bir ilişkisi olduğu söylenebilir?

Kısa Cevap: İklim şartları ekonomiyi olumsuz etkileyerek göçü zorunlu hâle getirmiştir.

Detaylı Cevap: Türkistan’da görülen şiddetli soğuklar, kuraklık ve salgın hastalıklar, özellikle hayvancılık ve tarımı olumsuz etkilemiştir. Hayvan ölümleri ve ürün kayıpları sonucunda insanlar geçim kaynaklarını kaybetmiştir. Bu durum, Türk topluluklarını yeni ekonomik alanlar bulmak için göç etmeye zorlamıştır.

Soru 4: Türkistan’da yaşanan kitlesel göçler kültürel, siyasal ve ekonomik alanlarda ne gibi değişimler meydana getirmiş olabilir?

Kısa Cevap: Göçler; kültürel etkileşimi artırmış, yeni devletlerin kurulmasına ve ekonomik değişimlere yol açmıştır.

• Kültürel: Göç eden Türkler, gittikleri bölgelerde farklı toplumlarla etkileşime girerek kendi kültürlerini yaymış ve yeni kültürel unsurlar edinmiştir.
• Siyasal: Yeni coğrafyalara yerleşen Türk boyları, devletler ve beylikler kurarak siyasi yapıyı değiştirmiştir.
• Ekonomik: Göçler sonucunda ticaret yolları değişmiş, yeni bölgelerde tarım ve hayvancılık faaliyetleri gelişmiştir.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 246

Soru 5: Sizce Orta Çağ’da yaşanan kitlesel göçlerin Avrupa ve Asya’da oluşturduğu değişimin en önemli etkisi nedir?

Kısa Cevap: En önemli etki, Roma İmparatorluğu’nun zayıflaması ve Avrupa’da siyasi yapının değişmesidir.

Detaylı Cevap: Orta Çağ’daki kitlesel göçler sonucunda Roma İmparatorluğu ikiye bölünmüş ve Batı Roma yıkılmıştır. Bu durum Avrupa’da siyasi birliğin bozulmasına neden olmuştur. Ayrıca feodal sistem güçlenmiş, papalık etkisi artmış ve Orta Çağ düzeni ortaya çıkmıştır. Bunun yanında göçler, Avrupa’nın etnik yapısını değiştirerek yeni milletlerin oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Soru 6: Verilen gelişmeleri kronolojik sıraya göre yerleştiriniz.

Cevap: IV → VI → I → VII → VIII → IX → X → III → XI → V → II

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 247

Soru 7: Kaynak A ve B’ye göre Kudüs’ün Müslümanlar tarafından fethinde nasıl bir yönetim politikası izlenmiştir?

Kısa Cevap: Barışçıl, hoşgörülü ve halkın haklarını koruyan bir politika izlenmiştir.

Detaylı Cevap: Müslümanlar Kudüs’ü fethederken can ve mal güvenliğini garanti altına alan, din ve ibadet özgürlüğünü tanıyan bir yönetim anlayışı benimsemiştir. Hz. Ömer’in yaptığı anlaşma ile halkın kiliselerine dokunulmamış, zorla din değiştirme yapılmamış ve herkesin güvenliği sağlanmıştır.

Soru 8: Kaynak B’de yer alan antlaşma, Kudüs halkı için neleri öngörmektedir?

Kısa Cevap: Halkın güvenliği, din özgürlüğü ve mülklerinin korunması sağlanmıştır.

Detaylı Cevap: Antlaşma ile Kudüs halkına can ve mal güvenliği, dini özgürlük ve ibadethanelerin korunması hakkı verilmiştir. Ayrıca halkın cizye ödeyerek güven içinde yaşamaya devam edebileceği, isteyenlerin ise şehri güvenli şekilde terk edebileceği belirtilmiştir.

Soru 9: Kudüs’ün Müslümanlar tarafından fethi ile Haçlılar tarafından işgali arasındaki farklar nelerdir? Bu durum halkı nasıl etkilemiştir?

Kısa Cevap: Müslümanlar hoşgörülü, Haçlılar ise sert ve yıkıcı bir politika izlemiştir.

Detaylı Cevap: Müslümanlar Kudüs’ü fethederken barış ve hoşgörü politikası uygulamış, halkın haklarını korumuştur. Buna karşılık Haçlılar şehri ele geçirdiğinde büyük katliamlar yapmış, Müslüman ve Yahudi halkı öldürmüş veya sürgün etmiştir.
Bu durum, Müslüman yönetiminde huzur ve güven ortamı, Haçlı işgali döneminde ise korku, yıkım ve güvensizlik ortamı oluşmasına neden olmuştur.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 248

Soru 10: Kaynaklarda yer alan Orta Çağ devletlerinin yönetim yapılarının özellikleri nelerdir?

Kısa Cevap: Sâsânîler, Gök Türkler ve Abbâsîlerde yönetim merkeziyetçi olup ilahî temellere dayandırılmıştır.

• Sâsânîler: Yönetim büyük ölçüde din adamlarının (mobadların) etkisi altındadır. Hükümdar üzerinde din adamlarının söz hakkı vardır. Saray (kasr) yönetim merkezidir ve vezirler önemli rol oynar.
• Gök Türkler: Hükümdarlık kut anlayışıyla Tanrı tarafından verilmiş bir yetki kabul edilir. Kağan devletin başıdır ancak toy (meclis) ve aygucı/ögeler yönetimde etkilidir.
• Abbâsîler: Yönetim mutlak halifelik sistemi ile yürütülür ve veraset esasına dayanır. Halifenin yetkisi ilahîdir. Vezirlik ve hâciblik gibi kurumlar yönetimde önemli yer tutar.

Soru 11: Kaynaklarda yer alan Orta Çağ devletlerinin yönetim yapılarının benzerlik ve farklılıkları nelerdir?

Kısa Cevap: Benzerlik: Merkezi ve ilahî temelli yönetim; Farklılık: Yönetimde din adamlarının ve meclisin etkisi değişir.

Benzerlikler:

• Merkeziyetçi yönetim anlayışı görülür.
• Hükümdarlık ilahî (Tanrısal) bir temele dayandırılmıştır.
• Saray ve bürokrasi yönetimde önemli yer tutar.
• Vezirlik gibi yardımcı kurumlar bulunur.

Farklılıklar:

• Sâsânîler’de din adamları yönetimde çok etkilidir.
• Gök Türklerde kağan, meclis ile birlikte yönetimi paylaşır.
• Abbâsîlerde halife, daha mutlak ve saray merkezli bir yönetim sürdürür.
• Gök Türklerde yönetim daha halkla iç içe, Abbâsîlerde ise daha protokol ağırlıklıdır.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 249

12. Soru: Tabloda yer verilen Orta Çağ devletlerinin ordu yapılarının özellikleri nelerdir?

Kısa Cevap: Orta Çağ orduları genellikle süvari ağırlıklı, bazı devletlerde ise tarım temelli askerî sistemlere dayalıdır.

• Tang Hanedanlığı: Askerî tarım sistemi uygulanmış, hafif süvari birlikleri özel olarak seçilmiştir.
• Sâsânîler: Süvariler piyadeden üstün kabul edilmiş, askerlere maaş ve ikta arazileri verilmiştir.
• Doğu Roma (Bizans): Thema sistemi ile çiftçi askerler yetiştirilmiş, süvari birlikleri ön plana çıkmıştır.
• Göktürk ve Uygurlar: Topyekûn seferberlik sistemi uygulanmış, savaş zamanı herkes orduya katılmış, kadınlar da savaşlara katılmıştır.
• Hz. Peygamber Dönemi: Düzenli ordu yoktur, Müslüman olan herkes asker sayılmış, ordu gönüllülük esasına dayanmıştır.
• Emeviler: Ordu piyade ve süvarilerden oluşmuş, zamanla farklı milletlerden askerler alınmıştır.

13. Soru: Orta Çağ devletlerinin ordu yapılarındaki benzerlik ve farklılıklar nelerdir?

Kısa Cevap: Benzerlik: Süvari ağırlık ve askerî sistemler; Farklılık: Ordu yapısı ve asker kaynağıdır.

Benzerlikler:

• Süvari birlikleri birçok devlette önemli yer tutmuştur.
• Toprak karşılığı askerlik (ikta, thema) gibi sistemler kullanılmıştır.
• Bazı devletlerde farklı milletlerden askerler orduya katılmıştır.

Farklılıklar:

• Tang ve Bizans’ta yerleşik askerî sistemler varken, Göktürkler göçebe savaşçı yapısına sahiptir.
• Hz. Peygamber döneminde düzenli ordu yokken, Sâsânî ve Bizans’ta profesyonel ordular vardır.
• Kadınların savaşlara katılması Göktürklerde yaygınken diğer devletlerde sınırlıdır.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 250

Soru 14: Verilen metne göre hangi sorular sorulabilir?

Kısa Cevap: Hepsi sorulabilir.

Cevap: E) I, II ve III

Soru 15: Orta Çağ’daki ticaret yolları, devletler ve toplumların ekonomik-kültürel ilişkilerini nasıl etkilemiştir?

Kısa Cevap: Ticaret yolları, ekonomik zenginleşmeyi ve kültürel etkileşimi artırmıştır.

Detaylı Cevap: Orta Çağ’da ticaret yolları sayesinde şehirler zenginleşmiş ve önemli ticaret merkezleri hâline gelmiştir. Bu yollar üzerinden sadece mallar değil, aynı zamanda bilimsel bilgiler, dinî inançlar ve kültürel değerler de yayılmıştır. Böylece farklı toplumlar arasında etkileşim artmış, medeniyetler birbirinden etkilenerek gelişmiştir.

9. Sınıf Tarih Ders Kitabı Cevapları MEB Yayınları Sayfa 251

16. Soru: Tanılayıcı dallanmış ağaçtaki ifadelerin doğru-yanlış durumuna göre çıkışı belirleyiniz.

Kısa Cevap: Doğru-yanlış sırasına göre ilerlenerek tek bir çıkışa ulaşılır.

Cevap: 1.D, 2.D, 3.D, 4.D, 5.Y, 6.Y, 7.D, 8.D, 9.Y, 10.D, 11.D, 12.Y, 13.D, 14.D, 15.D

İfadelerin doğru-yanlış değerlendirmesi:

1. Orta Çağ’daki başlıca ticaret yolları İpek, Baharat ve Kürk Yolu’dur. → D
2. İpek Yolu, kuzeyinde Kürk Yolu ile bağlantılıdır. → D
3. Baharat Yolu, daha çok deniz taşımacılığının kullanıldığı bir yoldur. → D
4. Ticaret yolları üzerinde kervanların konaklamaları için inşa edilen yapılar kervansaraylardır. → D
5. İpek Yolu’nda ticareti yapılan tek mal ipektir. → Y
6. Modern İpek Yolu Projesi’ni ortaya atan devlet Çin’dir. → Y
7. Ticaret yolları üzerinde sadece mallar değil, fikirler, bilgiler ve inançlar da taşınmıştır. → D
8. Zorlu coğrafi koşullara en dayanıklı yük hayvanları develerdir. → D
9. Kervansaraylarda sadece tüccarlar konaklamıştır. → Y
10. Modern İpek Yolu Projesi ülkeleri kara, deniz, hava ve demir yollarıyla birbirine bağlamayı amaçlamaktadır. → D
11. Farklı hayvan kürklerinin taşındığı güzergâh Kürk Yolu olarak adlandırılmıştır. → D
12. Orta Çağ’da baharat ticareti, ekonomik refah ve lüks tüketim merakından kaynaklanmaktadır. → Y
13. (Devam eden ifade doğru kabul edilerek) → D
14. Farklı hayvan kürklerinin taşındığı güzergâh, Kürk Yolu olarak adlandırılmıştır.→ D
15. Orta Çağ’da baharat ticareti, ekonomik refah ve lüks tüketim merakından kaynaklanmaktadır.→ D