9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı 2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları Meb Yayınları
111
2. Tema Ölçme ve Değerlendirme Soruları ve Cevapları
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 153 Cevapları MEB Yayınları
Soru 1: Hastanın kalsiyum değerinin normal değerlere ulaşması için hangi besinleri tüketmesi gerekir?
Kısa Cevap: Süt ve süt ürünleri ile yeşil sebzeler ve kuruyemişler tüketilmelidir.
Hastanın kalsiyum değeri düşük olduğu için kalsiyum açısından zengin besinler tüketmesi gerekir. Bu doğrultuda süt, yoğurt, peynir gibi süt ürünleri, brokoli ve lahana gibi yeşil sebzeler ile badem, ceviz ve fındık gibi kuruyemişler düzenli olarak tüketilmelidir. Bu besinler kalsiyum ihtiyacını karşılayarak kemik sağlığını destekler.
211
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 154 Cevapları MEB Yayınları
Soru 2: Magnezyum eksikliği uzun süre tedavi edilmezse hangi sistemlerde anormallikler oluşabilir?
Kısa Cevap: Sinir ve kas sistemi etkilenir.
Detaylı Cevap: Magnezyum eksikliği uzun süre devam ederse sinir sistemi ve kas sistemi üzerinde olumsuz etkiler görülür. Bu durum kas zayıflığı, kas spazmları, sinirsel iletim bozuklukları ve davranış değişiklikleri gibi problemlere yol açabilir.
Soru 3: Fosfor eksikliği başka bir mineral ile giderilebilir mi? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Hayır, giderilemez.
Detaylı Cevap: Her mineral vücutta farklı görevler üstlenir ve belirli biyokimyasal süreçlerde rol oynar. Bu nedenle fosfor eksikliği, başka bir mineralle giderilemez; eksikliğin giderilmesi için doğrudan fosfor alınması gerekir.
Soru 4: Mineral eksikliğinden kaynaklanabilecek sorunları en aza indirmek için yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlayan, günlük öğünleri gösteren bir beslenme tablosu hazırlayınız.
Kısa Cevap: Cevap öğrenciye bırakılmıştır.
Detaylı Cevap: Bu soru, öğrencinin kendi günlük beslenme planını oluşturmasını amaçlamaktadır. Dengeli bir beslenme programında süt ürünleri, sebzeler, meyveler, protein kaynakları ve tahıllar yer almalıdır.
Soru 5: Karıncaların su üzerinde nasıl kaldığını araştıran bir öğrencinin aşağıdakilerden hangisini araştırması beklenmez?
Kısa Cevap: C) Nesnelerin su üzerinde oluşturduğu dönme hareketi
Detaylı Cevap: Karıncaların su üzerinde kalmasını açıklamak için yüzey gerilimi, adezyon, kohezyon ve kaldırma kuvveti gibi kavramlar incelenir. Ancak dönme hareketi bu durumla ilgili değildir, bu nedenle doğru cevap C şıkkıdır.
Soru 6: Ateş karıncaları örneğinden yola çıkarak bazı nesnelerin suda batmadan kalabilmesini sağlayan faktörleri yazınız.
Kısa Cevap: Kaldırma kuvveti, yüzey gerilimi, adezyon ve kohezyon
Bazı canlı ve nesnelerin suda batmadan kalmasını sağlayan temel faktörler şunlardır:
- Suyun kaldırma kuvveti
- Yoğunluk farkı
- Kohezyon (su moleküllerinin birbirini çekmesi)
- Adezyon (su ile diğer maddeler arasındaki çekim)
- Yüzey gerilimi
Bu faktörler birlikte etkili olarak karıncaların ve bazı nesnelerin su yüzeyinde kalmasını sağlar.
311
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 155 Cevapları MEB Yayınları
Soru 7: Karbohidrat çeşitlerinden selülozun sindirim sistemi sağlığı ve enerji üretimi açısından önemini yazınız.
Kısa Cevap: Selüloz, sindirimi düzenler ancak enerji vermez.
Selüloz içeren besinler lif bakımından zengin olduğu için bağırsak hareketlerini düzenler. Bu sayede dışkının geçişini kolaylaştırır ve kabızlık riskini azaltır. Ancak insan vücudu selülozu sindiremediği için enerji kaynağı olarak kullanılamaz.
Soru 8: Hangi tüpe iyot damlatıldığında mavi-mor renk oluşur?
Kısa Cevap: a ve c tüplerinde
a ve c tüplerinde sıcaklık enzimlerin çalışması için uygun değildir. Bu nedenle nişasta parçalanamaz ve iyot eklendiğinde mavi-mor renk oluşur.
Soru 9: Tüpler oda sıcaklığına alınıp bir süre bekletildikten sonra hangi tüpe Benedict çözeltisi damlatılırsa renk değişimi gözlenir? Sebebini açıklayınız.
Kısa Cevap: a ve b tüplerinde
Düşük sıcaklıkta (a tüpü) enzimler geçici olarak çalışmaz, ancak sıcaklık normale gelince tekrar çalışabilir ve nişastayı glikoza dönüştürür, bu yüzden Benedict çözeltisi ile renk değişimi olur.
Yüksek sıcaklıkta (c tüpü) ise enzimler kalıcı olarak bozulur (denatüre olur). Bu nedenle sıcaklık normale gelse bile çalışamaz ve renk değişimi gözlenmez.
411
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 156 Cevapları MEB Yayınları
Soru 10: “Bitkilerde maltozu sindiren enzim bulunur.” hipotezini kuran bir öğrenci hangi deney tüplerini kullanmalıdır? Nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap: 1, 3 ve 9. tüpler kullanılmalıdır.
Bu hipotezi test etmek için bitki özütü bulunan tüp, maltoz içeren tüp ve oluşan ürünü belirleyecek glikoz ayıracı kullanılmalıdır. Bu nedenle 1. tüp (bitki özütü), 3. tüp (maltoz) ve 9. tüp (glikoz ayıracı) seçilir. Eğer bitki özütünde maltozu sindiren enzim varsa maltoz parçalanarak glikoza dönüşür ve bu durum glikoz ayıracıyla anlaşılır.
Soru 11: Öğretmen bir öğrencisinden sükrozun yapı taşlarının glikoz ve fruktoz olduğunu ispatlayabileceği bir deney tasarlamasını istiyor. Öğrenci yapacağı deneyde hangi tüpleri kullanmalıdır? Sebebini açıklayınız.
Kısa Cevap: 1, 4, 9 ve 10. tüpler kullanılmalıdır.
Sükrozun yapı taşlarını göstermek için önce bitki özütü ile sükroz parçalanmalıdır. Daha sonra oluşan ürünlerin glikoz ve fruktoz olup olmadığı uygun ayıraçlarla test edilmelidir. Bu yüzden 1. tüp (bitki özütü), 4. tüp (sükroz), 9. tüp (glikoz ayıracı) ve 10. tüp (fruktoz ayıracı) kullanılır. Sükroz parçalandığında glikoz ve fruktoz oluştuğu için bu ayıraçlarla sonuç doğrulanır.
Soru 12: Tablodaki sonuçlara göre aşağıdaki ifadelerin doğru olanları için “D”, yanlış olanlar için “Y” yazınız.
Kısa Cevap: a) Y b) D c) D ç) Y
a) X özütü bitkisel ise A kesinlikle maltoz ayıracıdır. → Y
Çünkü bitki özütünde yalnızca maltozu sindiren enzim değil, sükrozu sindiren enzim de bulunabilir. Bu yüzden kesin bir yargıya varılamaz.
b) Y özütü hayvansal ise B’nin glikojen ayıracı olduğu kesindir. → D
Çünkü glikojen hayvanlarda depo edilen bir polisakkarittir. Bu nedenle hayvansal özütte buna bağlı sonuç anlamlıdır.
c) X özütü hayvansal ise C sükroz ayıracı olabilir. → D
Hayvansal özütte sükrozla ilgili sonuç alınabilir, bu nedenle bu ifade doğrudur.
ç) Y bitki özütü ise A kesinlikle glikojen ayıracıdır. → Y
Çünkü bitki özütünde glikojen bulunmaz. Bu yüzden A’nın kesinlikle glikojen ayıracı olduğu söylenemez.
511
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 157 Cevapları MEB Yayınları
Soru 13: Tasarlanan bu deney ile hangi sorulara yanıt aranır? İlgili seçeneği veya seçenekleri daire içine alınız.
Kısa Cevap: A şıkkı
Bu deneyde substrat miktarı, pH değeri ve enzim miktarı sabit tutulmuştur. Değiştirilen tek değişken sıcaklık olduğu için araştırılan durum, sıcaklık değişiminin enzim aktivitesini etkileyip etkilemediğidir. Bu yüzden doğru cevap A) Enzim aktivitesi sıcaklık değişiminden etkilenir mi? olur.
Soru 14: Deney düzeneklerinin hangilerinde renk değişimi olmaz? Nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap:1, 2, 3, 5, 6 ve 7. düzeneklerde
1. ve 2. düzeneklerde enzim bulunmadığı için reaksiyon gerçekleşmez, bu yüzden renk değişimi olmaz.
3. düzende substrat bulunmadığı için enzim çalışsa bile tepkime gerçekleşmez.
5, 6 ve 7. düzeneklerde ise sıcaklık değerleri enzimin uygun çalışacağı aralıkta değildir. Bu nedenle enzim aktivitesi yeterli olmaz ya da enzim yapısı bozulur. Sonuç olarak bu düzeneklerde renk değişimi gözlenmez.
611
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 158 Cevapları MEB Yayınları
Soru 15: Aşağıdakilerden hangisi bu araştırma için asıl problem olabilir?
Kısa Cevap: D şıkkı
Bu araştırmada çiğ sütün farklı sıcaklıklarda taşınması ve saklanmasının süt üzerindeki etkileri incelenmektedir. Özellikle lipaz aktivitesi ve pH değişimi takip edilerek sıcaklığın ürün kalitesine etkisi araştırılmıştır. Bu nedenle araştırmanın temel problemi, çiğ sütün taşınması ve saklanması sırasında sıcaklık değişimlerine dikkat edilmesi gerekip gerekmediğidir. Doğru cevap D) “Çiğ sütün taşınması ve saklanması sırasında sıcaklık değişimlerine dikkat etmek gerekir mi?” olur.
711
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 159 Cevapları MEB Yayınları
Soru 16: Yapılan çalışmanın sonucunda araştırmacının hipotezi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?
Kısa Cevap: D şıkkı
Bilimsel çalışmalarda hipotez, deney yapılmadan önce kurulan bir varsayımdır. Bu nedenle araştırmacı, başlangıçta etki yoktur şeklinde bir hipotez kurar.
Doğru cevap:
D) “Çiğ sütün taşınma ve saklanma koşullarının bakterilerin üremesi ve sütün kimyasal bileşimi üzerine etkisi yoktur.”
Deney sonucunda bu hipotez reddedilebilir veya doğrulanabilir.
Soru 17: Sağlıklı, kaliteli süt ve süt ürünleri üretebilmek için çiğ sütün üreticiden toplanması ve üretim tesisinde işlenmesi aşamalarında hangi koşullar sağlanmalıdır? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Soğuk zincir korunmalı ve hızlı işlenmelidir.
Çiğ sütün kalitesinin korunması için taşıma ve depolama sırasında sıcaklık kontrolü sağlanmalıdır. Süt, soğutucu sistemlere sahip araçlarla taşınmalı ve bakterilerin çoğalmasını önlemek için düşük sıcaklıkta saklanmalıdır.
Ayrıca süt uzun süre bekletilmeden işlenmeli ve mümkün olan en kısa sürede pastörize edilmelidir. Bekleme süresi uzadıkça mikroorganizma faaliyetleri artar ve bu durum ürün kalitesini düşürür. Bu yüzden soğuk zincirin korunması ve hızlı işleme çok önemlidir.
Soru 18: Tay-Sachs hastalığı hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
Kısa Cevap: D şıkkı
Tay-Sachs hastalığında, yağ molekülleri sinir hücrelerinde birikir ve bu durum hücrelere zarar vererek zehirlenmeye ve sinir sistemi hasarına yol açar. Bu nedenle doğru cevap:
D) Tay-Sachs hastalığında yağ molekülleri sinir sistemi hücrelerinde birikir ve zehirlenmeye neden olur.
Soru 19: Hekzoaminidaz-A (HexA) enziminin sentezinde görevli olan organelleri ve bu organellerin görevlerini yazınız.
Ribozom: Hücrede protein sentezi
Granüllü E.R.: Organellerin yapısına katılacak proteinler ile hücrenin dışına salgılanacak proteinleri sentezler.
Lizozomlar: hücre içi sindirimin gerçekleşmesi için gereken enzimleri içeren zarla çevrili keseciklerdir.
Golgi aygıtı: ER’de üretilen proteinlerin, lipitlerin ve diğer hücresel maddelerin işlenmesi, depolanması, dağıtılması gibi önemli görevleri yerine getirir. Hücre içinde sentezlenen proteinlerin doğru şekillerde katlanmasını ve işlenmesini sağlar. Ayrıca işlenmiş proteinleri ve lipitleri hücre içinde hedef bölgelere taşıyan özelleştirilmiş vezikülleri oluşturur.
811
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 160 Cevapları MEB Yayınları
Soru 20: Öğün alımından sonra karaciğerin kan şekerini düzenleyebilmesi için glikoz, kaç numaralı yöntemlerle hücre zarından geçer?
Kısa Cevap: 1-b ve 1-c
Glikoz, hücre zarındaki fosfolipit tabakadan doğrudan geçemez. Bu nedenle hücreye girişinde taşıyıcı proteinler kullanılır. Bu süreçte glikoz, kolaylaştırılmış difüzyon ile hücre içine alınır. Bu durum görselde 1-b ve 1-c yöntemleri ile gösterilmiştir.
Soru 21: A, D, E ve K vitaminleri enerji kullanmaksızın karaciğer hücrelerinin zarından geçerken kaç numaralı yöntemleri kullanır? Söyleyiniz.
Kısa Cevap: 1-a ve 3-a
A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünen vitaminlerdir. Bu nedenle hücre zarının fosfolipit tabakasından doğrudan difüzyonla geçebilirler ve enerji harcanmaz.
- Kandan hücre içine geçiş: 1-a yöntemi
- Hücreden kana geçiş: 3-a yöntemi
Bu geçişler, basit difüzyon ile gerçekleşir ve taşıyıcı protein gerektirmez.
911
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 161 Cevapları MEB Yayınları
Soru 22: Karaciğer hücreleri sitoplazmalarına göre madde yoğunluğu düşük bir dış ortama konulduğunda su moleküllerinin kaç numaralı yöntemleri kullanarak hücre zarından geçtiğini yazınız.
Kısa Cevap: 1-a ve 1-b
Dış ortam hipotonik olduğu için su, ozmozla hücre içine girer. Su geçişi zarın fosfolipit tabakasından ve kanal proteinlerinden gerçekleşebilir. Bu durum görselde 1-a ve 1-b yöntemleri ile ifade edilir.
Soru 23: Hücre zarının küçülmesine ya da büyümesine neden olan geçiş yöntemleri hangileridir?
Kısa Cevap: 5 ve 6. yöntemler
5. yöntem (endositoz) sırasında hücre zarı içeri doğru çökerek madde alır ve zarın yüzeyi küçülür.
6. yöntem (ekzositoz) sırasında ise hücre içindeki kofullar zarla birleşir ve zarın yüzeyi büyür.
Soru 24: Öğrencinin hazırladığı kaplardaki sıvıların yoğunluklarını sıralayıp bu ortamları kuru incire göre adlandırınız.
Kısa Cevap: I: Hipotonik, II: Hipertonik, III: İzotonik
- I. ortam: Su içeri girdiği için hipotonik
- II. ortam: Su dışarı çıktığı için hipertonik
- III. ortam: Değişim olmadığı için izotonik
Soru 25: İncirler 45 dakika yerine 24 saat bekletilseydi sonuç ne olurdu? Açıklayınız.
Kısa Cevap: Değişim olmazdı.
Bir süre sonra ortam ile hücre arasında yoğunluk dengesi oluşur. Bu durumda ozmoz durur. Bu yüzden 45 dakikadan sonra oluşan durum 24 saat sonunda da değişmeden kalırdı.
1011
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 162 Cevapları MEB Yayınları
Soru 26: Bir gün sonra güllerin beyaz yapraklarında meydana gelen değişikliklerin nedenlerini açıklayınız.
Kısa Cevap: Güllerin yapraklarındaki renk değişimi, suyun ve gıda boyasının bitki içinde taşınması ile oluşur. Su alan güllerde boya yapraklara kadar ulaştığı için renk değişimi görülür.
Detaylı Cevap: Bitki, bulunduğu kaptaki suyu ozmoz ve iletim dokuları sayesinde alır. Su ile birlikte kaptaki gıda boyası da gövde içinde taşınarak yapraklara kadar ulaşır. Bu nedenle boya bulunan ve bitkinin su alabildiği ortamlardaki güllerin beyaz yapraklarında renk değişimi görülür. Ancak su alımının engellendiği ya da suyun bitkiden dışarı çıktığı ortamlarda boya yapraklara ulaşamaz ve renk değişimi oluşmaz.
Soru 27: Birinci bardaktaki su miktarında değişiklik olup olmadığını belirterek nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap: Evet, birinci bardaktaki su miktarı azalır. Çünkü su, gül tarafından alınmıştır.
Detaylı Cevap: Birinci bardakta yalnızca su bulunduğu için gül, bu sudan yararlanır. Su, bitkinin kök ya da kesik sap kısmından alınarak gövde boyunca taşınır. Bu yüzden bir süre sonra bardaktaki su miktarında azalma görülür. Azalmanın nedeni, suyun bitki hücrelerine geçmesi ve bitki içinde kullanılmasıdır.
Soru 28: 4. bardaktaki gülde neden renk değişikliği olmadığını ve meydana gelebilecek olası değişiklikleri yazınız.
Kısa Cevap: 4. bardakta tuzlu su olduğu için gül su alamaz. Bu yüzden renk değişimi olmaz, gül solabilir.
Detaylı Cevap: 4. bardakta bulunan çözelti, gül hücrelerine göre hipertonik bir ortam oluşturur. Böyle bir ortamda su, bitkiye girmek yerine bitki hücrelerinden dışarı doğru hareket eder. Bu nedenle gül, boyalı suyu yukarı taşıyamaz ve yapraklarda renk değişimi görülmez. Ayrıca su kaybeden bitkide buruşma, pörsüme ve solma gibi değişiklikler ortaya çıkabilir.
Soru 29: Sapı ikiye ayrılarak 2 ve 3. bardağa yerleştirilen gülde kırmızı ve mavi renklerin birlikte değil de sadece kırmızı rengin görülme nedenini açıklayınız.
Kısa Cevap: Çünkü 3. bardakta tuzlu su vardır ve bitki oradan sıvı alamaz. Gül sadece 2. bardaktaki kırmızı boyalı suyu almıştır.
Detaylı Cevap: Sapın bir kısmı 2. bardakta, diğer kısmı 3. bardakta bulunur. 2. bardakta bitkinin alabileceği boyalı su vardır. Ancak 3. bardakta tuz bulunduğu için bu ortam hipertonik olur ve bitki buradan yeterli su alamaz. Bu yüzden mavi boyalı su yapraklara taşınamaz. Sonuç olarak gülde yalnızca kırmızı renk görülür.
1111
9. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı Sayfa 163 Cevapları MEB Yayınları
Soru 30: Görsel üzerindeki boşluklara biyolojik organizasyon basamaklarını yazınız.
- DNA
- Hücre
- Doku
- Organ
- Sistem
- Organizma
Detaylı Cevap: Biyolojik organizasyon basamakları küçükten büyüğe doğru sıralanır. Buna göre;
DNA → Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma şeklinde ilerler. Görselde de bu sıralama aşamalı olarak verilmiştir.
Soru 31: Bir sporcunun bireysel veya takım olarak katılabileceği yarışmaları düzenleyen ve koordine eden yapıları alttan üst basamağa doğru sıralayınız.
Kısa Cevap: Bireysel → Takım → Ulusal Federasyon → Kıta Federasyonu → Olimpiyat Komitesi
Spor organizasyonları da biyolojik organizasyona benzer şekilde basamaklı bir yapı gösterir. En küçük birim bireyken, bu yapı zamanla büyüyerek uluslararası organizasyonlara kadar ulaşır. Bu nedenle doğru sıralama yukarıdaki gibidir.
Soru 32: Bir önceki soruda yapılan sıralamada sporcu hücre olarak kabul edilirse diğer basamakların çok hücreli canlılarda organizasyon basamaklarındaki karşılıkları nelerdir? Yazınız.
Bireysel → Hücre
Takım → Doku
Ulusal Federasyon → Organ
Kıta Federasyonu → Sistem
Olimpiyat Komitesi → Organizma:
Spor organizasyonları ile biyolojik organizasyon karşılaştırıldığında:
- Bireysel = Hücre
- Takım = Doku
- Ulusal Federasyon = Organ
- Kıta Federasyonu = Sistem
- Olimpiyat Komitesi = Organizma
Bu benzetme, parçadan bütüne doğru ilerleyen organizasyon yapısını anlamayı kolaylaştırır.
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.